Het Leeuwenmonument (Löwendenkmal) is een stervende leeuw die in een zandstenen rotswand in Luzern is gehouwen, op korte loopafstand ten noorden van de oude stad. Het herdenkt de Zwitserse gardisten die op 10 augustus 1792, tijdens de Franse Revolutie, sneuvelden bij de verdediging van het Tuilerieënpaleis in Parijs. Mark Twain, die het in de jaren 1870 zag, noemde het ‘het treurigste en meest ontroerende stuk steen ter wereld’.
Het Leeuwenmonument in het kort
- Waar: Denkmalstrasse, in een klein park met een vijver, op korte loopafstand ten noorden van de oude stad en direct naast de Gletschergarten.
- Gemaakt: uitgehouwen in 1820–1821 en onthuld in 1821.
- Door: ontworpen in Rome door de Deense beeldhouwer Bertel Thorvaldsen en in de rots gehouwen door steenhouwer Lukas Ahorn uit Konstanz.
- Wat het nu is: een beschermd monument en een van de meest bezochte bezienswaardigheden van Zwitserland, zo’n 10 meter lang en 6 meter hoog, uitgehouwen in de wand van een oude steengroeve.
- Benodigde tijd: 15–20 minuten, langer als je de Gletschergarten ernaast meeneemt.
Een gedenkteken voor de Zwitserse Garde van 1792
Eeuwenlang dienden Zwitserse soldaten buitenlandse vorsten als huurlingen, en de Zwitserse Garde was de lijfwacht van de Franse koning. Op 10 augustus 1792 bestormde een gewapende menigte het Tuilerieënpaleis. Lodewijk XVI had al zijn toevlucht gezocht bij de Wetgevende Vergadering, maar de gardisten bleven op hun post, en honderden van hen kwamen om in de gevechten of werden daarna gedood. Het monument noemt 760 doden en 350 overlevenden; recenter onderzoek gaat uit van veel minder gesneuvelde gardisten op die dag, misschien rond de 300.
Het idee kwam van Karl Pfyffer von Altishofen, een Luzernse officier van de garde die in augustus 1792 toevallig thuis met verlof was. Hij schreef een boek over het regiment en zamelde vanaf 1818 geld in voor een gedenkteken, vooral bij Europese koningshuizen. Thorvaldsen leverde het ontwerp vanuit Rome en Ahorn hakte het uit in een verlaten zandsteengroeve. Het monument was vanaf het begin politiek: Zwitserse liberalen zagen het als een verheerlijking van de contrarevolutie en probeerden de onthulling te verstoren. Sinds 2006 is het federaal beschermd, en op 10 augustus 2021 vierde Luzern het 200-jarig bestaan.
Waar je op moet letten
- De leeuw: uit zijn flank steekt de afgebroken schacht van een speer, en het dier ligt uitgestrekt in zijn laatste ogenblikken, een beeld van trouw tot het einde.
- De twee schilden: de poot van de leeuw rust op een schild met de lelie van de Franse monarchie, en ernaast ligt een schild met het Zwitserse kruis.
- De Latijnse opdracht boven de leeuw, HELVETIORUM FIDEI AC VIRTUTI: ‘aan de trouw en dapperheid van de Zwitsers’.
- Het opschrift eronder: de namen van 26 officieren en de Romeinse cijfers DCCLX (760) voor de doden en CCCL (350) voor de overlevenden.
- De omtrek van de nis: doe een paar stappen achteruit en kijk naar de vorm van de holte waarin de leeuw ligt. Veel bezoekers zien er het silhouet van een varken of everzwijn in.
- De vijver: het stille water aan de voet van de rotswand weerspiegelt de leeuw, precies de omgeving die het monument volgens Twain hier indrukwekkender maakte dan waar ook.
De legende van het varken
Een verhaal dat in Luzern wordt verteld, zegt dat de beeldhouwer niet het beloofde loon kreeg en wraak nam door de nis de vorm van een varken te geven. Er is geen bewijs voor, dus beschouw het als een legende. Of de vorm opzet is of toeval van de rots, kan niemand met zekerheid zeggen, maar als je het varken eenmaal hebt gezien, raak je het niet meer kwijt.
Tips voor je bezoek
- Kom vroeg in de ochtend of ‘s avonds: overdag komen groepen in golven en het kleine uitkijkpunt raakt snel vol.
- Het is een gedenkplaats, dus praat zacht, blijf achter het hek en ga niet in de vijver.
- Voor de beste foto ga je achteraan het uitkijkpunt staan, zodat de hele rotswand en de weerspiegeling in beeld passen.
- Neem even de tijd voor de informatieborden in het park, in het Duits en Engels, over de gardisten, de kunstenaars en de discussies rond het monument.
In de buurt
- Gletschergarten: direct ernaast, met kolken die smeltwater in de laatste ijstijd in de rots uitsleep, en een museum.
- Bourbaki-Panorama: een enorm rondschilderij van het Franse leger van Bourbaki dat in 1871 in Zwitserland werd geïnterneerd, een paar minuten lopen.
- Museggmuur: de middeleeuwse stadsmuur met negen torens boven de oude stad; enkele torens kun je in de warmere maanden beklimmen.
- Hofkirche St. Leodegar: de hoofdkerk van Luzern met zijn twee torenspitsen, een kort stukje richting het meer.
Ontdek Luzern met World City Trail
Onze schattenjacht in Luzern maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 3 uur, met net geen uur lopen. Onderweg kom je onder meer langs de Jezuïetenkerk, de Spreuerbrücke en de Nölliturm op de Museggmuur. Je kunt spelen in het Nederlands, Engels, Duits, Frans, Italiaans, Spaans en Chinees.
Heb je liever een ander format, dan is er in Luzern ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Luzern →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Luzern →
Speel de outdoor escape game in Luzern →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.