De Dageraadspoort (Aušros vartai) is de enige bewaarde poort van de oude stadsmuur van Vilnius, aan de zuidelijke ingang van de oude stad. In de poort, boven de doorgang, zit een kleine kapel met een Mariaschilderij dat katholieken in Litouwen en Polen als wonderdadig vereren. Je hoeft niet eens naar binnen om het te zien: de grote ramen van de kapel kijken uit op de straat, en het schilderij kijkt neer op iedereen die door de poort loopt.

De Dageraadspoort in het kort

Waar: aan het zuidelijke eind van de Aušros Vartų-straat, waar de oude stad van Vilnius begint, naast de Sint-Teresiakerk.
Gebouwd: de poort tussen 1503 en 1514, als deel van de stadsmuur; de kapel in haar huidige vorm in 1828–1830.
Wat het nu is: een kapel in gebruik en een van de belangrijkste Mariabedevaartsplaatsen van Oost-Europa, met dagelijkse missen in het Litouws en Pools.
Benodigde tijd: 15–30 minuten voor poort en kapel, langer als je een deel van een mis bijwoont.

Van stadspoort tot heiligdom

Vilnius bouwde zijn muren in het begin van de 16e eeuw tegen Tataarse invallen, en de Dageraadspoort was een van de negen poorten. Ze heette ook Medininkai-poort, naar de weg die hier de stad verliet. Toen de Russische autoriteiten de muren in 1799–1805 lieten slopen, bleef alleen deze poort staan, waarschijnlijk vanwege het schilderij erin. De ongeschoeide karmelieten, die zich in 1626 naast de poort vestigden en de Sint-Teresiakerk bouwden, zorgden voor het schilderij en verspreidden de verering. In 1671–1672 kreeg het een houten kapel, na een brand in 1711 vervangen door een stenen, die in 1828–1830 in neoclassicistische stijl werd verbouwd.

Het schilderij zelf, Onze-Lieve-Vrouw van de Dageraadspoort, Moeder van Barmhartigheid, is waarschijnlijk rond 1630 gemaakt, in tempera op eikenhouten planken. Het overleefde de opheffing van het karmelietenklooster door de Russen in 1844 en de preekverboden van de 19e eeuw. In 1927 werd het plechtig gekroond; in 1993 bad paus Johannes Paulus II in de kapel, in 2018 paus Franciscus. De oude stad eromheen staat sinds 1994 op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Waar je op moet letten

De buitenkant van de poort, van de oude stad af gekeerd: een renaissance-attiek met twee griffioenen die de Vytis vasthouden, de ruiter uit het Litouwse wapen, en schietgaten uit het verdedigingsverleden.
De kapelramen aan de binnenkant: drie grote boogramen met ijzeren hekwerk, het middelste met Maria’s monogram, en daarboven het Oog van de Voorzienigheid.
Het schilderij: Maria met gebogen hoofd en de handen gekruist op de borst, bedekt met een verguld zilveren bekleding die alleen gezicht en handen vrijlaat, met twee kronen boven haar hoofd.
De maansikkel onder aan het schilderij, een votiefgeschenk met het jaartal 1849.
De duizenden kleine zilveren votiefgeschenken aan de kapelmuren: harten, handen, benen en biddende figuurtjes, achtergelaten als dank voor verhoorde gebeden.
De overdekte trapgalerij die de kapel met de Sint-Teresiakerk verbindt, gebouwd aan het eind van de 18e eeuw.

Een regel uit Pan Tadeusz

De Dageraadspoort is een van de bekendste plekken uit de Poolse literatuur. Adam Mickiewicz, die in Vilnius studeerde, opent zijn epos Pan Tadeusz (1834) met een gebed tot de Heilige Maagd die Częstochowa beschermt en straalt in de Ostra Brama, de Poolse naam van de poort. Daarom komen hier zoveel Poolse bezoekers, en daarom delen de twee katholieke tradities van de stad, de Litouwse en de Poolse, de kapel met diensten in beide talen.

Tips voor je bezoek

Bekijk de poort van beide kanten: de weerbare buitengevel met de griffioenen en de binnenkant, waar de kapelramen uitkijken op de Aušros Vartų-straat.
Gedraag je ook op straat zoals in een kerk: veel mensen blijven staan, bidden of knielen als ze onder het schilderij doorlopen, en volgens de traditie nemen mannen hun hoed af.
Naar de kapel ga je via de smalle trap vanaf de straat aan de kant van de Sint-Teresiakerk. Kleed je netjes, wees stil en fotografeer niet tijdens de mis.
Kom vroeg in de ochtend of ‘s avonds voor minder drukte; rond het feest van de Moeder van Barmhartigheid half november staat de straat vol pelgrims.

In de buurt

Sint-Teresiakerk: de barokke kerk van de karmelieten direct naast de poort, met een rijk beschilderd interieur.
Orthodoxe Heilige Geestkerk: de belangrijkste orthodoxe kerk van Vilnius, aan de overkant van de Aušros Vartų-straat achter een poortje, een paar stappen van de poort.
Basilianenpoort: de rijk versierde laatbarokke poort van het Drievuldigheidsklooster, een kort stukje de Aušros Vartų-straat af.
Raadhuisplein: het oude marktplein met het neoclassicistische raadhuis, een paar minuten lopen bergaf over de Aušros Vartų-straat.

Ontdek Vilnius met World City Trail

Onze schattenjacht in Vilnius maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 3 uur, met zo’n 58 minuten lopen. De Dageraadspoort is een van de stops, samen met het Raadhuisplein en de Literatų-straat. Je kunt spelen in het Nederlands, Engels, Duits, Frans, Italiaans en Spaans.

Ontdek Vilnius door te spelen

Verander de bezienswaardigheden in dit artikel in een zelfstandige speurtocht die je op je telefoon speelt.

11 € voor één persoon, 5 € per persoon voor groepen van vier personen of meer.

Bekijk het avontuur in Vilnius →

Heb je liever een ander format, dan is er in Vilnius ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.

Speel de schattenjacht in Vilnius →

Doe de zelfgeleide wandeltour door Vilnius →

Speel de outdoor escape game in Vilnius →

Feiten gecontroleerd in oktober 2026.

Kies je spel in deze stad:

Bekijk alle spellen en prijzen voor deze stad