Pomnik Grzegorza z Ninu (Grgur Ninski) to olbrzymi brązowy biskup stojący tuż przed Złotą Bramą, północną bramą Pałacu Dioklecjana w Splicie. Ivan Meštrović wykonał go na cześć biskupa z X wieku, który walczył o liturgię w języku ludu zamiast po łacinie. Jego duży palec u stopy lśni złotem na tle ciemnego brązu, wypolerowany dłońmi turystów, którzy pocierają go na szczęście.
Grzegorz z Ninu w skrócie
- Gdzie: przed Złotą Bramą (Zlatna vrata), po północnej stronie Pałacu Dioklecjana, w pasie zieleni wzdłuż dawnego muru pałacu.
- Powstał: 1927; najpierw odsłonięty na Perystylu w 1929 roku, w obecnym miejscu od 1954 roku.
- Autor: Ivan Meštrović (1883–1962), najbardziej znany chorwacki rzeźbiarz XX wieku.
- Czym jest dziś: symbolem chorwackiego języka i tożsamości, mierzącym prawie 8 metrów, i jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w Splicie.
- Potrzebny czas: 10 minut, plus kilka na Złotą Bramę za pomnikiem.
Biskup, który chciał mszy we własnym języku
Grzegorz był na początku X wieku biskupem Ninu, nadmorskiego miasteczka na północ od Zadaru, i ważną postacią na dworze królów chorwackich. Bronił używania języka starocerkiewnosłowiańskiego, zapisywanego głagolicą, w liturgii, aby prości ludzie rozumieli nabożeństwo. Łacińscy biskupi miast dalmatyńskich, popierani przez papieża, chcieli wyłącznie łaciny. Na synodach w Splicie w 925 i 928 roku Grzegorz przegrał: język słowiański ograniczono, jego diecezję w Ninie zniesiono, a jego samego przeniesiono do Skradinu. Mimo to liturgia głagolicka przetrwała w częściach Chorwacji przez stulecia, dlatego Chorwaci widzą w nim obrońcę swojego języka.
Meštrović wykonał pomnik w Zagrzebiu w 1927 roku, a w 1929 roku odsłonięto go na środku Perystylu, rzymskiego dziedzińca w sercu pałacu. Brązowy olbrzym wśród antycznych kolumn nie wszystkim się podobał. W 1941 roku, po zajęciu Splitu przez Włochy, pomnik rozebrano. W 1954 roku ustawiono go ponownie, tym razem przed Złotą Bramą na niskim cokole, gdzie stoi do dziś.
Na co zwrócić uwagę
- Rozmiar: postać ma prawie 8 metrów wysokości. Stań u jej stóp i spójrz w górę, by zobaczyć, jak Meštrović przesadził proporcje, aby biskup wyglądał jak siła natury.
- Złoty palec: duży palec u stopy to jedyna jasna część ciemnego brązu. Nikt go nie złocił; wypolerowały go niezliczone dłonie.
- Dłonie: jedno ramię uniesione jest w rozkazującym geście, drugie trzyma księgę, Pismo Święte, które Grzegorz chciał czytać w języku swojego ludu.
- Złota Brama za nim: główna północna brama pałacu, prowadząca do rzymskiego miasta Salona. Wypatrz puste nisze, w których dawniej stały posągi, i małą średniowieczną kaplicę św. Marcina w korytarzu straży nad przejściem.
- Mur pałacu: wielkie, starannie obrobione bloki wapienia po obu stronach bramy należą do oryginalnego północnego muru Dioklecjana z około 300 roku n.e.
Trzech Grzegorzy i palec na szczęście
Istnieją trzy wersje tego pomnika. Pierwszego projektu Meštrovicia nie wykorzystano w Splicie: w 1931 roku trafił do Varaždina w północnej Chorwacji, gdzie stoi obok kościoła franciszkanów. Mniejszą replikę wersji z Varaždina ustawiono w 1969 roku w samym Ninie, w 900. rocznicę dokumentu króla Piotra Krzesimira IV. Różnice dotyczą dłoni i sposobu, w jaki biskup trzyma księgę. Pocieranie palca w Splicie to popularna tradycja, która ma przynosić szczęście; to współczesny zwyczaj, niezwiązany z historią biskupa.
Wskazówki na wizytę
- Przyjdź wcześnie rano albo wieczorem. W środku dnia grupy ustawiają się w kolejce do zdjęcia z palcem.
- Żeby zrobić zdjęcie całej postaci, cofnij się alejką w głąb parku: w kadrze zmieszczą się cały pomnik i Złota Brama.
- Przejdź przez Złotą Bramę i zejdź prosto ulicą za nią: w kilka minut dotrzesz do Perystylu, trasą, którą dawniej biegła droga cesarza w głąb pałacu.
W pobliżu
- Złota Brama: północna brama pałacu, tuż za pomnikiem, jedna z najlepiej zachowanych rzymskich bram nad Adriatykiem.
- Perystyl: otoczony kolumnadą dziedziniec w sercu pałacu, gdzie pomnik stał na początku, kilka minut pieszo na południe.
- Katedra św. Domniusa: katedra Splitu, urządzona w ośmiobocznym mauzoleum samego Dioklecjana, obok Perystylu.
- Chorwacki Teatr Narodowy: teatr otwarty w 1893 roku przy placu Trg Gaje Bulata, kilka minut pieszo na północny zachód od pomnika.
Odkryj Split z World City Trail
Nasza gra miejska w Splicie zamienia stare miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i trwa około 2 godzin, w tym około 20 minut marszu. Pomnik Grzegorza z Ninu jest jednym z przystanków, podobnie jak Złota Brama i Chorwacki Teatr Narodowy.
Jeśli wolisz inną formę, w Splicie jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Splicie →
Wybierz się na samodzielny spacer po Splicie →
Zagraj w plenerową grę escape w Splicie →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.