Het beeld van Gregorius van Nin (Grgur Ninski) is de reusachtige bronzen bisschop die vlak buiten de Gouden Poort staat, de noordpoort van het Paleis van Diocletianus in Split. Ivan Meštrović maakte het voor de 10e-eeuwse bisschop die streed voor kerkdiensten in de taal van het volk in plaats van in het Latijn. Zijn grote teen glanst als goud tegen het donkere brons, gepoetst door de handen van bezoekers die erover wrijven voor geluk.
Gregorius van Nin in het kort
- Waar: buiten de Gouden Poort (Zlatna vrata) aan de noordkant van het Paleis van Diocletianus, in de groenstrook langs de oude paleismuur.
- Gemaakt: 1927; eerst onthuld op het Peristilium in 1929, sinds 1954 op de huidige plek.
- Door: Ivan Meštrović (1883–1962), de bekendste Kroatische beeldhouwer van de 20e eeuw.
- Wat het nu is: een symbool van de Kroatische taal en identiteit, bijna 8 meter hoog, en een van de meest gefotografeerde plekken van Split.
- Benodigde tijd: 10 minuten, plus een paar voor de Gouden Poort erachter.
Een bisschop die de mis in zijn eigen taal wilde
Gregorius was in het begin van de 10e eeuw bisschop van Nin, een kuststadje ten noorden van Zadar, en een belangrijke figuur aan het hof van de Kroatische koningen. Hij verdedigde het gebruik van het Oudkerkslavisch, geschreven in het Glagolitische schrift, in de liturgie, zodat gewone mensen de dienst konden volgen. De Latijnstalige bisschoppen van de Dalmatische steden wilden, gesteund door de paus, alleen Latijn. Op de kerkvergaderingen in Split in 925 en 928 verloor Gregorius: het Slavisch werd beperkt, zijn bisdom Nin opgeheven en hij werd naar Skradin overgeplaatst. Toch bleef de Glagolitische liturgie in delen van Kroatië eeuwenlang bestaan, en daarom zien Kroaten hem als verdediger van hun taal.
Meštrović maakte het beeld in 1927 in Zagreb, en in 1929 werd het midden op het Peristilium onthuld, het Romeinse binnenplein in het hart van het paleis. Een bronzen reus tussen de antieke zuilen viel niet bij iedereen in de smaak. In 1941, nadat Italië Split had bezet, werd het beeld gedemonteerd. In 1954 werd het weer opgezet, dit keer buiten de Gouden Poort op een lage sokkel, waar het sindsdien staat.
Waar je op moet letten
- De omvang: de figuur is bijna 8 meter hoog. Ga aan zijn voeten staan en kijk omhoog om te zien hoe Meštrović het lichaam overdreef om de bisschop als een natuurkracht te laten ogen.
- De gouden teen: de grote teen is het enige lichte deel van het donkere brons. Niemand heeft hem verguld; ontelbare handen hebben hem glimmend gepoetst.
- De handen: één arm is geheven in een gebiedend gebaar, de andere houdt een boek vast, de Schrift die Gregorius in de taal van zijn volk wilde laten lezen.
- De Gouden Poort achter hem: de belangrijkste noordpoort van het paleis, die naar de Romeinse stad Salona leidde. Let op de lege nissen waar ooit beelden stonden en op de kleine middeleeuwse Sint-Martinuskapel in de wachtgang boven de doorgang.
- De paleismuur: de grote, strak gehouwen kalksteenblokken aan weerszijden van de poort horen bij de oorspronkelijke noordmuur van Diocletianus van rond 300 na Christus.
Drie Gregoriussen en een gouden teen
Er bestaan drie versies van dit beeld. Het eerste ontwerp van Meštrović werd in Split niet gebruikt: in 1931 ging het naar Varaždin in Noord-Kroatië, waar het naast de franciscanenkerk staat. Een kleinere replica van de Varaždin-versie werd in 1969 in Nin zelf geplaatst, voor de 900e verjaardag van een oorkonde van koning Petar Krešimir IV. De verschillen zitten in de handen en in de manier waarop de bisschop zijn boek vasthoudt. Over de teen wrijven in Split is een populaire traditie die geluk zou brengen; het is een moderne gewoonte, geen deel van het verhaal van de bisschop.
Tips voor je bezoek
- Kom vroeg in de ochtend of ‘s avonds. Midden op de dag staan groepen in de rij voor een foto met de teen.
- Voor een foto van top tot teen loop je een stukje terug over het pad in het park: dan passen het hele beeld en de Gouden Poort in één beeld.
- Loop door de Gouden Poort en de straat erachter rechtdoor naar beneden: in een paar minuten ben je op het Peristilium, langs de route die vroeger de weg van de keizer het paleis in volgde.
In de buurt
- Gouden Poort: de noordpoort van het paleis, vlak achter het beeld, een van de best bewaarde Romeinse poorten aan de Adriatische Zee.
- Peristilium: het binnenplein met zuilengalerij in het hart van het paleis waar het beeld eerst stond, een paar minuten lopen naar het zuiden.
- Kathedraal van Sint-Domnius: de kathedraal van Split, gebouwd in het achthoekige mausoleum van Diocletianus zelf, naast het Peristilium.
- Kroatisch Nationaal Theater: het in 1893 geopende theater aan het Trg Gaje Bulata, een paar minuten lopen ten noordwesten van het beeld.
Ontdek Split met World City Trail
Onze schattenjacht in Split maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 2 uur, met zo’n 20 minuten lopen. Het beeld van Gregorius van Nin is een van de stops, samen met de Gouden Poort en het Kroatisch Nationaal Theater.
Heb je liever een ander format, dan is er in Split ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Split →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Split →
Speel de outdoor escape game in Split →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.