De Gouden Poort (Zlatna vrata) is de noordpoort van het Paleis van Diocletianus in Split, de hoofdingang van het paleis dat de Romeinse keizer rond 300 na Christus liet bouwen om er na zijn aftreden te wonen. Ze kwam uit op de weg naar Salona, de hoofdstad van Romeins Dalmatië. Kijk omhoog in de doorgang: een piepklein vroegmiddeleeuws kerkje, de Sint-Maartenskerk, zit in de oude wachtgang boven de poort.
De Gouden Poort in het kort
- Waar: midden in de noordmuur van het Paleis van Diocletianus, aan het eind van de straat die vanaf het Peristylium naar het noorden loopt, met het beeld van Gregorius van Nin er vlak voor.
- Gebouwd: rond 295–305 na Christus, als deel van het paleis; de Sint-Maartenskerk boven de doorgang stamt uit de 6e eeuw.
- Wat het nu is: een voetgangersingang van de oude stad en deel van het UNESCO-werelderfgoed van het paleis, gerestaureerd begin jaren 2000 en opnieuw in 2012–2015.
- Benodigde tijd: 10–15 minuten; combineer het met het beeld buiten en de wandeling naar het Peristylium.
Van keizerspoort tot stadsingang
Diocletianus, keizer vanaf 284, bouwde zijn paleis aan de kust bij Salona om er te wonen nadat hij in 305 afstand had gedaan van de macht. Het paleis was opgezet als een versterkt legerkamp, met een poort midden in elk van de drie muren aan de landzijde. De noordpoort was de statigste. De Romeinen noemden haar gewoon Porta Septemtrionalis, de Noordpoort; de naam ‘Gouden Poort’ stamt kennelijk uit de renaissance en duikt voor het eerst op in een Venetiaans reisverslag uit 1553. Het was een dubbele poort: reizigers gingen door een buitenopening een klein ommuurd hofje in, het propugnaculum, waar wachters in de bovengangen hen konden bekijken voordat de binnenpoort hen doorliet.
In de 6e eeuw, toen mensen uit Salona hun toevlucht zochten binnen de paleismuren, werd de wachtgang boven de poort de Sint-Maartenskerk. Rond 1630 liet de Venetiaanse gouverneur Alvise Zorzi elf Romeinse torens slopen, waaronder de twee achthoekige torens naast de poort, en het steen werd naar Venetië verscheept voor de kerk Santa Maria della Salute. In de loop der eeuwen werden huizen tegen de muur gebouwd en raakte de poort dichtgezet; pas in 1857 werd ze weer geopend. Ook het maaiveld buiten is gestegen: zo’n 2 meter van poort en muur ligt nog onder de grond.
Waar je op moet letten
- De nissen: in de gevel zitten vijf nissen. In vier ervan stonden vermoedelijk beelden van de vier heersers van de tetrarchie: Diocletianus, Maximianus, Galerius en Constantius Chlorus.
- De blinde arcade: een rij van zeven boogjes boven de doorgang, waarvoor ooit zuilen op gebeeldhouwde consoles stonden. Kijk goed naar de consoles: acanthusbladeren en, boven de poort, kleine gehoornde gezichten.
- De hoogte: de boog oogt gedrongen omdat het maaiveld is gestegen. De opening was ooit zo’n 6,5 meter hoog; nu is dat minder dan 4,5.
- Het propugnaculum: let na de buitenopening op het kleine hofje tussen buiten- en binnenpoort, bedoeld als val voor ongewenste bezoekers.
- De Sint-Maartenskerk: een smal vroegmiddeleeuws kerkje in de oude wachtgang boven de doorgang, maar zo’n 1,6 meter breed. Het is niet altijd open.
Waarom ‘gouden’?
Aan de poort is nooit iets van goud geweest. De naam is kennelijk in de 16e eeuw door de Venetianen gegeven, misschien om de rijke versiering of om haar belang als hoofdpoort. Restauratoren betwijfelen zelfs of de versiering ooit af is gemaakt: het werk aan het paleis stopte kennelijk toen Diocletianus zich terugtrok, en sommige delen bleven onvoltooid.
Tips voor je bezoek
- Kom vroeg in de ochtend, voor de groepen, om de gevel zonder drukte en in zacht licht te zien.
- Stap terug het park in om de hele gevel, de nissen en de arcade samen met de paleismuur te zien.
- Loop daarna door de poort en rechtdoor over de oude Romeinse straat: in een paar minuten ben je bij het Peristylium, waar de keizersweg het paleis in liep.
In de buurt
- Beeld van Gregorius van Nin: de reusachtige bronzen bisschop van Ivan Meštrović vlak voor de poort, met een grote teen die door bezoekershanden is opgepoetst.
- Peristylium: de zuilenhof in het hart van het paleis, een paar minuten lopen naar het zuiden.
- Kathedraal van Sint-Domnius: de kathedraal van Split, gebouwd in het achthoekige mausoleum van Diocletianus zelf, naast het Peristylium.
- Kroatisch Nationaal Theater: het in 1893 geopende theater aan het Trg Gaje Bulata, een paar minuten lopen naar het noordwesten.
Ontdek Split met World City Trail
Onze schattenjacht in Split maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 2 uur, met zo’n 20 minuten lopen. De Gouden Poort is een van de stops, samen met het beeld van Gregorius van Nin en het Kroatisch Nationaal Theater.
Heb je liever een ander format, dan is er in Split ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Split →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Split →
Speel de outdoor escape game in Split →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.