De Marienkirche (Mariakerk) is de middeleeuwse bakstenen kerk die helemaal alleen staat op de open ruimte onder de televisietoren van Berlijn, vlak bij de Alexanderplatz. De kerk wordt in 1294 voor het eerst genoemd, is een van de oudste van de stad en nog altijd een parochiekerk. In de torenhal hangt een 22 meter lange dodendans van rond 1485, een van de laatste middeleeuwse dodendansen ten noorden van de Alpen die nog op hun oorspronkelijke plek zitten.
De Marienkirche in het kort
- Waar: Karl-Liebknecht-Strasse, tussen de televisietoren en de Neptunusfontein, een paar minuten lopen van de Alexanderplatz.
- Gebouwd: begonnen rond 1270 en begin 14e eeuw voltooid als vroeggotische hallenkerk; de toren is uit de 15e eeuw en de bekroning uit 1789–1790.
- Wat het nu is: een protestantse parochiekerk die open is voor bezoekers en ook voor diensten en concerten wordt gebruikt.
- Benodigde tijd: 30–45 minuten voor de kerk, de dodendans en het kruis buiten.
Zeven eeuwen in het oude centrum
De Marienkirche werd in de tweede helft van de 13e eeuw gebouwd voor het nieuwe deel van de dubbelstad Berlijn-Cölln en wordt in 1294 voor het eerst schriftelijk vermeld. Stadsbranden in 1376 en 1380 beschadigden haar zwaar, en de kerk die je ziet is grotendeels het resultaat van de wederopbouw daarna. De vierkante stenen onderbouw van de toren kwam er in de 15e eeuw bij, en in 1789–1790 zette Carl Gotthard Langhans, de architect van de Brandenburger Tor, er een bekroning op die barokke en neogotische vormen mengt.
Het grootste deel van haar geschiedenis stond de kerk tussen smalle straatjes in het dichtbebouwde hart van het oude Berlijn. De Tweede Wereldoorlog en de herinrichting van Oost-Berlijn in de jaren 1960 vaagden die wijk weg, en ernaast verrees de televisietoren. Nu lijkt de kerk bijna verloren op de open vlakte, een paar treden onder straatniveau, wat laat zien hoeveel de grond eromheen door de eeuwen is opgehoogd.
Waar je op moet letten
- De dodendans (Totentanz): een fresco van ongeveer 2 meter hoog en 22 meter lang in de torenhal, rond 1485 geschilderd, waarschijnlijk na een pestepidemie. Geestelijken en leken dansen, op volgorde van rang, in een rij met de Dood. Het werd in 1860 onder lagen verf ontdekt en zit nu achter glas.
- De preekstoel: in 1703 door Andreas Schlüter uit albast gemaakt, met reliëfs van Johannes de Doper en figuren van Geloof, Hoop en Liefde.
- De doopvont: een bronzen doopvont uit 1437, gedragen door drie zwarte draken die staan voor de demonen die door de doop overwonnen worden.
- Het orgel: in 1720–1721 gebouwd door Joachim Wagner, in een rijk gesneden kast die in 1723 klaar was.
- Het boetekruis: een stenen kruis buiten de kerk herinnert aan de moord op proost Nikolaus von Bernau door een Berlijnse menigte in 1325.
- Maarten Luther: een bronzen beeld van de hervormer staat naast de kerk.
De moord die Berlijn de mis kostte
In 1325 werd Nikolaus von Bernau, een proost die in het conflict tussen de paus en koning Lodewijk de Beier de kant van de paus koos, door een menigte Berlijners uit een huis gesleurd, doodgeslagen en verbrand. De paus legde de stad een interdict op, waardoor de meeste kerkdiensten verboden waren. Zo’n tien jaar later deed Berlijn boete, betaalde schadevergoeding en zette een boetekruis neer, en in 1345 werd het verbod eindelijk opgeheven. Het verweerde kruis bij de Marienkirche herinnert aan dit verhaal.
Tips voor je bezoek
- De kerk is de meeste dagen open voor bezoekers, maar tijdens diensten en concerten alleen voor deelnemers. Gedraag je zoals in elke kerk waar nog gekerkt wordt.
- Bekijk de dodendans van links naar rechts: elke figuur heeft een dansende Dood als partner, en onder de figuren staan korte verzen.
- Voor een foto waarop de kerk piepklein lijkt naast de toren, loop je een stuk terug richting de Neptunusfontein.
In de buurt
- Televisietoren (Fernsehturm): de 368 meter hoge Oost-Duitse toren uit 1969, met uitkijkplatform en draaiend restaurant, direct ernaast.
- Neptunusfontein: de weelderige bronzen fontein van Reinhold Begas uit 1891, met Neptunus en vier vrouwen die de grote Duitse rivieren voorstellen, op een paar passen.
- Rode Raadhuis (Rotes Rathaus): het roodbakstenen gebouw uit de jaren 1860, zetel van de burgemeester van Berlijn, aan de overkant van het plein.
- Nikolaiviertel: de herbouwde oude wijk rond de Nikolaikirche, het oudste kerkgebouw van Berlijn, een paar minuten naar het zuiden.
Berlijn ontdekken met World City Trail
Onze schattenjacht in Berlijn maakt van het centrum een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 3 uur, met zo’n 65 minuten lopen, en komt onder meer langs de Brandenburger Tor, de Reichstag en Unter den Linden.
Heb je liever een ander format, dan is er in Berlijn ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Berlijn →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Berlijn →
Speel de outdoor escape game in Berlijn →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.