Het Paleis van de Grootvorsten van Litouwen is het witte renaissancepaleis naast de kathedraal van Vilnius, aan de voet van de Gediminasheuvel. Vier eeuwen lang was het de zetel van de Litouwse heersers en een centrum van het Pools-Litouwse Gemenebest; in 1801 werd het gesloopt, en wat je nu ziet werd op de oude funderingen herbouwd en in 2018 voltooid.
Het paleis in het kort
- Waar: in het gebied van de Benedenburcht, tussen het Kathedraalplein en de Gediminasheuvel, in de oude stad van Vilnius.
- Gebouwd: een gotisch stenen paleis in de 15e eeuw, in de 16e eeuw in renaissancestijl verbouwd; gesloopt in 1801; vanaf 2002 gereconstrueerd en in 2018 voltooid.
- Door: de 16e-eeuwse verbouwing wordt toegeschreven aan Italiaanse architecten, waarschijnlijk onder wie Bartolomeo Berrecci, die voor Sigismund I de Oude werkte.
- Wat het nu is: het Nationaal Museum – Paleis van de Grootvorsten van Litouwen, met originele ruïnes, archeologische vondsten, gereconstrueerde staatsiezalen en tentoonstellingen.
- Benodigde tijd: twee à drie uur voor het museum; 10 minuten voor de buitenkant.
Van koninklijk hof tot puin
Na een grote brand in 1419 verrees hier in de 15e eeuw een stenen paleis als residentie van de grootvorsten. Onder Sigismund I de Oude en zijn Italiaanse vrouw Bona Sforza groeide het uit tot een renaissancepaleis, en in 1529 werd hun zoon Sigismund II August hier tot grootvorst van Litouwen uitgeroepen. Hij vulde het met een van de grote boeken- en wandtapijtcollecties van Europa, en een pauselijk gezant schreef dat het meer schatten bevatte dan het Vaticaan. Onder de Wasa-koningen werd het in vroegbarokke stijl verbouwd, en in 1634 werd in het paleis de eerste opera van Litouwen opgevoerd.
Het verval begon in 1655, toen een Moskovisch leger Vilnius innam en het paleis werd platgebrand en geplunderd. Zo’n 150 jaar stond het half in puin. Nadat het grootvorstendom door het Russische Rijk was ingelijfd, lieten de autoriteiten het slopen, en in 1801 werden de muren neergehaald en de stenen verkocht. Archeologen begonnen in de jaren tachtig met systematische opgravingen, en na de onafhankelijkheid besloot Litouwen het paleis op de bewaarde funderingen te herbouwen. Het werk begon in 2002 en werd in 2018 voltooid, honderd jaar na het herstel van de Litouwse staat.
Waar je op moet letten
- De witte renaissancegevels en de grote binnenplaats, herbouwd op basis van oude tekeningen, beschrijvingen en archeologisch onderzoek.
- Binnen de originele funderingen en muren van het gotische en het renaissancepaleis, zichtbaar in de opgegraven onderste niveaus.
- Archeologische vondsten van de plek: kacheltegels, wapens, glas en alledaagse voorwerpen van het hof.
- De gereconstrueerde staatsiezalen, ingericht met stukken uit die tijd om het hof van de Jagiellonen en Wasa’s op te roepen.
- Het zicht vanaf het paleis omhoog naar de Gediminastoren op de heuvel, de Bovenburcht die ooit deze Benedenburcht beschermde.
Een gebouw dat verdeelt
Over de wederopbouw werd jarenlang gediscussieerd. Voorstanders zagen het als herstel van een symbool van de staat van het grootvorstendom, uitgewist onder Russisch bewind; critici wezen erop dat weinig bekend is over het precieze uiterlijk van het paleis en dat het in feite een nieuw gebouw is. Hoe dan ook: het museum is de beste plek in Vilnius om het grootvorstendom te begrijpen, ooit een van de grootste staten van Europa, en de originele resten in de kelder zijn echt.
Tips voor je bezoek
- Begin beneden bij de opgegraven ruïnes en ga dan naar boven door de staatsiezalen: in die volgorde valt het verhaal op zijn plek.
- Neem ruim de tijd; het museum is groter dan het vanaf het plein lijkt.
- Combineer het met de klim naar de Gediminasheuvel, direct achter het paleis.
- Bezoek de kathedraal ernaast ‘s ochtends, voor het paleis, als het plein nog rustig is.
In de buurt
- Kathedraal van Vilnius: de neoclassicistische kathedraal met haar vrijstaande klokkentoren, pal naast het paleis.
- Gediminastoren: de bakstenen toren van de Bovenburcht op de heuvel erachter, met uitzicht over de oude stad.
- Kathedraalplein: het hoofdplein van de stad, met het beeld van grootvorst Gediminas.
- Bernardijnentuin: een park aan de rivier, een paar minuten lopen naar het oosten, met fonteinen en oude bomen.
Ontdek Vilnius met World City Trail
Onze schattenjacht in Vilnius maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer drie uur, met zo’n 58 minuten lopen, en komt langs plekken als de Poort van de Dageraad, het Raadhuisplein en de Literatų-straat. Je kunt spelen in het Nederlands, Engels, Duits, Frans, Italiaans of Spaans.
Wil je liever een ander format, dan heeft Vilnius ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Vilnius →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Vilnius →
Speel de outdoor escape game in Vilnius →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.