Thessaloniki draagt zijn geschiedenis in lagen: de boog en het mausoleum van een Romeinse keizer, Byzantijnse kerken die eeuwenlang moskee waren en gedenktekens uit de 20e eeuw. Deze gids brengt je naar vijf plekken die dat verhaal vertellen: de Boog van Galerius, de Rotonde, de Hagia Sophia, het Historisch Centrum van Thessaloniki en het Monument voor het Nationale Verzet. Alle vijf zijn stops van onze schattenjacht in Thessaloniki, die bij de boog begint.
Boog van Galerius (Kamara)
De inwoners noemen hem gewoon de Kamara, de boog. Hij werd gebouwd in 298–299 n.Chr. en in 303 ingewijd ter ere van de overwinning van de Romeinse keizer Galerius op de Sassanidische Perzen van koning Narses, waaronder de inname van hun hoofdstad Ctesiphon in 298. De Via Egnatia, de grote Romeinse weg dwars door de Balkan, liep erdoor, en een straat verbond de boog met twee andere gebouwen van het keizerlijke complex: de Rotonde in het noorden en het paleis in het zuidwesten.
Wat je nu ziet is maar een deel van het monument. Van de oorspronkelijke acht pijlers staan er nog maar drie aan de noordwestkant, en de hele oostelijke helft is verdwenen. De twee pijlers aan weerszijden van de middelste doorgang dragen nog hun marmeren panelen, in vier banden uitgehakt met taferelen van de veldtocht en de triomf. Samen met de Rotonde en de Hagia Sophia staat de boog sinds 1988 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, als deel van de vroegchristelijke en Byzantijnse monumenten van Thessaloniki.
- De reliëfpanelen op de twee versierde pijlers: zoek naar marcherende soldaten, veldslagen en de keizer in triomf.
- De plek van de boog aan de Egnatia-straat, nog altijd de grote oost-westas van de stad, met de Rotonde een klein stukje verderop in de straat naar het noorden.
Rotonde
De Rotonde werd rond 306 n.Chr. gebouwd, waarschijnlijk als mausoleum voor Galerius, maar de keizer werd elders begraven, in Felix Romuliana in het huidige Servië. Het is een massieve bakstenen cilinder van 24,5 meter doorsnee, met muren van meer dan zes meter dik die haar door de aardbevingen van Thessaloniki hebben geholpen, onder een platte bakstenen koepel van ongeveer 30 meter hoog. Eind 4e eeuw liet keizer Theodosius I er een kerk van maken, en ruim 1.200 jaar was het de kerk van de Aartsengelen; ze staat ook bekend als de kerk van Agios Georgios, Sint-Joris.
In 1590 maakten de Ottomanen er een moskee van en voegden de minaret toe die er nog steeds naast staat. In 1912 kwam ze weer in orthodox gebruik. Nu is het een historisch monument onder beheer van het ministerie van Cultuur, en de Kerk houdt er op een paar feestdagen per jaar diensten. Koepel en gewelven waren ooit bedekt met mozaïeken; veel daarvan zijn verloren, maar een krans van groenblijvende bladeren en panelen met vruchten en bloemen zijn er nog te zien.
- De minaret, een herinnering aan de drie eeuwen dat het gebouw een moskee was.
- De dikte van de muren, het best te zien aan de diepe raam- en deuropeningen.
Hagia Sophia
Op deze plek staat sinds de 3e eeuw een kerk, maar het huidige gebouw dateert uit de 7e eeuw, nadat een eerdere kerk rond 620 instortte, waarschijnlijk door een aardbeving. Het werd gebouwd als koepelbasiliek en, net als zijn veel grotere naamgenoot in Constantinopel, gewijd aan de Heilige Wijsheid. Toen sultan Murad II Thessaloniki op 29 maart 1430 innam, werd de kerk een moskee; in 1912 werd ze weer christelijk.
Kijk omhoog in de koepel: het mozaïek uit de 9e eeuw toont de Hemelvaart van Christus, omringd door de twaalf apostelen, de Maagd en twee engelen, met de woorden ‘Galileeërs, wat staat gij naar de hemel te kijken?’. In de apsis werd een eenvoudig gouden kruis uit de tijd van het beeldenverbod tussen 787 en 797 vervangen door het beeld van Maria met Kind dat je nu ziet. De kerk raakte in 1890 beschadigd door brand, werd tussen 1907 en 1909 gerestaureerd, en na de Grote Brand van 1917 werd het koepelmozaïek pas in 1980 helemaal hersteld.
- Het Hemelvaartmozaïek in de koepel en de kring van apostelen eromheen.
- Maria met Kind in de apsis, het beeld dat in de 8e eeuw het eenvoudige kruis verving.
Historisch Centrum van Thessaloniki
Het Historisch Centrum van Thessaloniki werd in 1983 door de gemeenteraad opgericht om geschreven, gedrukt en audiovisueel materiaal over de stad en de regio te verzamelen en te bewaren, en om onderzoek naar haar verleden te steunen. Sinds 1995 is het gevestigd in een gebouw aan het Hippodroomplein (Plateia Ippodromiou), geschonken door Anastasios en Ioulia Billis. De naam van het plein herinnert aan de Romeinse renbaan die naast het paleis van Galerius lag.
Het centrum beheert het gemeentearchief en meerdere privéarchieven, en de collectie omvat zo’n 4.000 boeken, 3.000 foto’s en 5.000 ansichtkaarten, plus affiches en historische kaarten. Het geeft een wetenschappelijk tijdschrift uit met de naam Thessaloniki en organiseert tentoonstellingen en lezingen, de beste reden voor een bezoeker om binnen te stappen. Het is een van de stops van onze schattenjacht.
National Resistance Monument
De laatste stop van onze schattenjacht is het Monument voor het Nationale Verzet, dat iedereen eert die in de Tweede Wereldoorlog vocht tegen de bezetting van Griekenland door de asmogendheden. Voor Thessaloniki was de bezetting bijzonder hard: de stad viel op 8 april 1941 in Duitse handen, en op 15 maart 1943 begon de deportatie van de joodse gemeenschap naar Auschwitz en Bergen-Belsen. Neem hier even de tijd om aan die geschiedenis te denken, aan het eind van een wandeling door veel oudere lagen van de stad.
Zo zie je ze in één wandeling
Begin bij de Boog van Galerius aan de Egnatia-straat en loop dan de straat op naar de Rotonde. Kom terug langs de boog en ga naar het westen door het centrum, langs het Romeinse Forum en het Aristotelousplein, naar de Hagia Sophia. Draai daar weer naar het oosten voor het Hippodroomplein en het Historisch Centrum, tussen de boog en de zee. Eindig langs de boulevard bij de Witte Toren en het standbeeld van Alexander de Grote, en sluit de wandeling af bij het Monument voor het Nationale Verzet, net als onze route.
Ontdek Thessaloniki met World City Trail
Onze schattenjacht in Thessaloniki maakt van het stadscentrum een spel dat je op je telefoon speelt. De route verbindt 10 stops, van de Boog van Galerius tot het Monument voor het Nationale Verzet, en de boog, de Rotonde, de Hagia Sophia en het Historisch Centrum zijn allemaal stops, samen met het Romeinse Forum, het standbeeld van Eleftherios Venizelos, het Aristotelousplein, de Witte Toren en het standbeeld van Alexander de Grote. Bij elke stop los je een puzzel op en hoor je een verhaal, in je eigen tempo.
In Thessaloniki is er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game, voor wie liever een ander formaat kiest.
Speel de schattenjacht in Thessaloniki →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Thessaloniki →
Speel de outdoor escape game in Thessaloniki →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.