Ravenna was drie keer hoofdstad: van het late West-Romeinse Rijk, van de Ostrogotische koning Theoderik en van Byzantijns Italië, en de mozaïeken stammen uit die eeuwen. Deze gids gaat over twee gebouwen die dat het best laten zien, de basiliek San Vitale en het Ariaanse baptisterium, en voegt daar de Giardini Pubblici aan toe, het stadspark waar je tussen twee kerken even kunt uitrusten.
Basiliek San Vitale
De bouw van San Vitale begon rond 526, toen Ravenna nog door de Ostrogoten werd geregeerd, en de kerk werd in 547 voltooid en gewijd onder bisschop Maximianus, toen de stad al in handen was van de Byzantijnse keizer Justinianus. Een plaatselijke bankier, Julianus Argentarius, betaalde de bouw. Van buiten is het een sober, veelhoekig bakstenen gebouw; binnen een achthoek met een koepel in het midden, omringd door een omgang van twee verdiepingen, een ontwerp dat dichter bij Constantinopel staat dan bij Rome.
De mozaïeken van het priesterkoor en de apsis zijn de reden om te komen. Ze behoren tot de grootste en best bewaarde Byzantijnse mozaïeken buiten Istanbul, en San Vitale is de enige grote kerk uit de tijd van Justinianus die vrijwel ongeschonden bewaard is. Samen met zeven andere vroegchristelijke monumenten van de stad staat ze sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De basiliek is een van de haltes van onze schattenjacht.
- De twee panelen onder aan de apsis: aan de ene kant Justinianus met bisschop Maximianus, geestelijken en soldaten, aan de andere kant keizerin Theodora met haar hofhouding. Maximianus is de enige figuur op het paneel die met een inscriptie bij naam wordt genoemd.
- In de apsis geeft een jonge, baardloze Christus, gezeten op een wereldbol, een martelaarskroon aan de heilige Vitalis, terwijl bisschop Ecclesius hem een model van de kerk aanbiedt.
- De oudtestamentische taferelen in de lunetten: de gastvrijheid van Abraham en het offer van Isaak, Mozes bij de brandende braamstruik en Abel die een lam offert.
- Het labyrint in de marmeren vloer van de centrale achthoek, een rond pad met één enkele route. Het wordt vaak heel oud genoemd, maar deskundigen dateren het, of in elk geval de huidige vorm, in de 15e of 16e eeuw.
Ariaans baptisterium
Dit kleine achthoekige bakstenen gebouw liet Theoderik de Grote rond het einde van de 5e eeuw bouwen, ongeveer tegelijk met de basiliek Sant’Apollinare Nuovo. Theoderik en zijn Goten waren ariaanse christenen, die geloofden dat Christus de Zoon niet gelijk was aan God de Vader, en ze hadden hun eigen kerken naast die van de katholieke bevolking. Het baptisterium stond naast de ariaanse kathedraal, nu de kerk Santo Spirito. Na de herovering door Justinianus werd het arianisme onderdrukt en rond 565 werd het gebouw een katholiek oratorium gewijd aan Maria.
Alleen het koepelmozaïek is bewaard, maar dat is genoeg. In het midden staat een jonge, naakte Christus tot zijn middel in het water van de Jordaan, Johannes de Doper legt een hand op zijn hoofd en de duif van de Heilige Geest daalt neer. Aan de andere kant zit de Jordaan zelf: een oude man met wit haar, rode krabbenscharen op zijn hoofd en een riet in zijn hand, leunend op een omgekeerde vaas waaruit de rivier stroomt. De twaalf apostelen, aangevoerd door Petrus en Paulus, lopen in twee rijen naar een lege troon met een met edelstenen bezet kruis op een purperen kussen. De oorspronkelijke vloer ligt nu meer dan twee meter onder het straatniveau, dus je stapt naar beneden als je binnenkomt.
- De figuur van de Jordaan, afgebeeld als een heidense riviergod pal naast een christelijk sacrament.
- Petrus met de sleutels en Paulus met rollen, voorop bij de apostelen, die kronen dragen in bedekte handen.
- De bakstenen van de buitenmuren: een deel is hergebruikt uit oudere Romeinse gebouwen.
Giardini Pubblici
Het stadspark, de Giardini Pubblici, ligt aan de zuidoostrand van het oude centrum, achter de kerk Santa Maria in Porto en de Loggetta Lombardesca. Het terrein was ooit de moestuin van de monniken van Porto, tussen hun klooster en de middeleeuwse stadsmuren. Vanaf 1886 was het een manege, die de inwoners vanwege de vorm e’ Tond noemden, ‘de ronde’, en in het begin van de 20e eeuw kwam men er voor sport en feesten. De stad maakte er tussen 1931 en 1934 een openbaar park van, volgens een vereenvoudigde versie van een ontwerp van de architect Giulio Ulisse Arata.
Arata’s plan omvatte een verdiepte tuin in Italiaanse stijl met buxushagen, rozenperken en een grote ronde stenen fontein, omlijst door rechte lanen van steeneiken die van de ingangen naar de Loggetta leiden. Het park raakte in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd en werd later deels hersteld. Nu zijn er speeltuinen, een fitnessparcours en enkele grote oude bomen. De Giardini Pubblici zijn de eerste halte van onze schattenjacht.
- De stenen fontein in de verdiepte middentuin, ontworpen door Arata.
- Het planetarium van Ravenna, geopend in 1985, met een keramische zonnewijzer op de zuidmuur en een kopie van een oud armillair instrument buiten.
- De steeneikenlanen en het magnoliabosje dat in de jaren 1930 werd geplant.
Zo zie je ze in één wandeling
Begin in de Giardini Pubblici en steek dan het oude centrum over, langs de basiliek Sant’Apollinare Nuovo aan de Via di Roma. Sla van de Via di Roma af de zijstraatjes in naar het westen om bij het Ariaanse baptisterium te komen. Loop van daar verder westwaarts door het centrum naar de basiliek San Vitale, aan de noordwestrand van de oude stad. Het mausoleum van Galla Placidia staat op hetzelfde terrein, een paar stappen van de basiliek, dus houd daar ook tijd voor; in de kloostergangen van het voormalige klooster ernaast zit het Nationaal Museum van Ravenna.
Ontdek Ravenna met World City Trail
Onze schattenjacht in Ravenna maakt van de oude stad een spel dat je op je telefoon speelt. De route verbindt 10 haltes, van de Giardini Pubblici tot het mausoleum van Galla Placidia, en twee plekken uit deze gids horen erbij: de Giardini Pubblici en de basiliek San Vitale. Onderweg kom je ook langs de basiliek Sant’Apollinare Nuovo, het Teatro Alighieri, het graf van Dante, het Neoniaanse baptisterium, de Piazza del Popolo, de overdekte markt en de Porta Adriana. Bij elke halte los je een puzzel op en hoor je een verhaal, in je eigen tempo.
Er is in Ravenna ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game, voor wie liever een ander formaat kiest.
Speel de schattenjacht in Ravenna →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Ravenna →
Speel de outdoor escape game in Ravenna →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.