Literatų gatvė, czyli ulica Literatów, to krótki, wąski zaułek na Starym Mieście w Wilnie, którego mur pokrywa ponad 200 niewielkich dzieł sztuki, każde poświęcone pisarzowi związanemu z Wilnem lub Litwą. Grupa artystów zaczęła ten projekt w 2008 roku, by ożywić ulicę, i wciąż przybywają nowe prace. Adam Mickiewicz mieszkał w tym zaułku w 1823 roku, tuż przed aresztowaniem.
Ulica Literatów w skrócie
- Gdzie: Stare Miasto w Wilnie, zaułek długości około 140 metrów odchodzący od ulicy Zamkowej (Pilies), głównej ulicy prowadzącej na plac Katedralny.
- Powstała: pomysł artystów pochodzi z 2008 roku; pierwsze prace zawisły w 2009 roku, gdy Wilno było Europejską Stolicą Kultury.
- Czym jest dziś: bezpłatną galerią pod gołym niebem z ponad 200 tabliczkami, panelami i drobnymi obiektami, wykonanymi przez artystów wolontariuszy i wciąż rozrastającą się.
- Potrzebny czas: 15–30 minut, dłużej, jeśli czytasz nazwiska i cytaty.
Od zaułka św. Michała do ulicy Literatów
Zaułek kilka razy zmieniał nazwę. Dokumenty z końca XVIII wieku nazywają go zaułkiem św. Michała, a w połowie XIX wieku przemianowano go na Pokrowski, od cerkwi Opieki Matki Bożej (Pokrow), która stała na końcu ulicy od XIV do XVI wieku. Obecną nazwę tłumaczy się zwykle drukarniami i księgarniami, które tu kiedyś działały. Inne wyjaśnienie odwołuje się do Adama Mickiewicza, poety, do którego przyznają się jednocześnie Polska, Litwa i Białoruś: w 1823 roku wynajmował poddasze w czteropiętrowym domu przy tej ulicy. Mieszkał tu, gdy władze carskie zaczęły aresztować filomatów, członków tajnego stowarzyszenia studenckiego, a w październiku tego roku sam został aresztowany i osadzony w klasztorze bazylianów.
Na początku XXI wieku zaułek był cichym, nieco zaniedbanym przejściem. W 2008 roku grupa artystów wpadła na pomysł, by wypełnić jego mur hołdami dla pisarzy, a pierwsze tabliczki pojawiły się w 2009 roku, gdy Wilno było Europejską Stolicą Kultury. Początkowo projekt dotyczył litewskich poetów, potem otworzył się na pisarzy z całego świata, pod warunkiem że łączy ich coś z Wilnem lub Litwą. Artyści biorą w nim udział jako wolontariusze, a kolekcja wciąż rośnie: dziś liczy grubo ponad 200 prac, poświęconych zarówno sławnym nazwiskom, jak i pisarzom, o których mało kto słyszał.
Na co zwrócić uwagę
- Adam Mickiewicz: najsłynniejsze nazwisko na murze, uhonorowane tutaj, bo poeta mieszkał właśnie przy tej ulicy.
- Josif Brodski i Tomas Venclova: rosyjski poeta i jego litewski przyjaciel. Brodski często odwiedzał Litwę, a obaj mają swoje miejsce na murze.
- Stendhal: francuski powieściopisarz przeszedł przez Litwę z armią Napoleona, więc też ma tu swoje miejsce.
- Jonathan Franzen: amerykański pisarz zasłużył na tabliczkę powieścią Korekty (2001), w której jedna z postaci jedzie do postsowieckiego Wilna.
- Różnorodność prac: malowane miniatury, ceramika, metalowe płytki, szkło i drewno, z portretami, cytatami, replikami książek i abstrakcyjnymi wzorami. Poszukaj nietypowej pracy ze sztuczną szczęką.
Wskazówki na wizytę
- Przyjdź za dnia. Zaułek jest wąski, a prace małe, więc rano lub wczesnym popołudniem dużo łatwiej je odczytać.
- Patrz nie tylko na wysokości oczu, ale i w górę: tabliczki wiszą od wysokości pasa aż wysoko ponad głową, a przy najwyższych pomoże zoom w telefonie.
- Nie dotykaj prac i nie opieraj się o nie. Wiele z nich to delikatne, ręcznie robione przedmioty przymocowane do starego muru.
- Zacznij lub skończ na ulicy Zamkowej i połącz zaułek z kościołem św. Anny i uniwersytetem, kilka minut stąd.
W pobliżu
- Ulica Zamkowa (Pilies): główna ulica Starego Miasta, pełna straganów z pamiątkami i kawiarni, prowadząca na plac Katedralny.
- Kościół św. Anny: późnogotycki kościół z czerwonej cegły z około 1500 roku. Popularna legenda mówi, że Napoleon chciał go przenieść na dłoni do Paryża.
- Uniwersytet Wileński: założony w 1579 roku, z ciągiem połączonych dziedzińców i kościołem św. Janów.
- Plac Katedralny: duży plac z białą klasycystyczną katedrą, wolno stojącą dzwonnicą i wzgórzem z Basztą Giedymina w tle.
Odkryj Wilno z World City Trail
Nasza gra miejska w Wilnie zamienia Stare Miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i trwa około 3 godzin, w tym około 58 minut marszu. Ulica Literatów jest jednym z przystanków, podobnie jak Ostra Brama i plac Ratuszowy. Możesz grać po angielsku, niemiecku, francusku, włosku, hiszpańsku lub niderlandzku.
Jeśli wolisz inną formę, w Wilnie jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Wilnie →
Wybierz się na samodzielny spacer po Wilnie →
Zagraj w plenerową grę escape w Wilnie →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.