De Tolbooth Steeple is de hoge stenen toren met een kroonvormige spits die vrij staat op Glasgow Cross, waar vijf van de oudste straten van de stad samenkomen. Hij werd in 1634 voltooid als deel van de Glasgow Tolbooth, het gebouw dat dienstdeed als stadhuis, rechtbank en gevangenis. De rest van de tolbooth werd in 1921 gesloopt, en de toren is alles wat overbleef: een 17e-eeuwse toren tussen verkeerslichten en bussen.
De Tolbooth Steeple in het kort
- Waar: op Glasgow Cross, de kruising van High Street, Trongate, Gallowgate, London Road en Saltmarket, aan de oostrand van de Merchant City.
- Gebouwd: 1626–1634, op een plek waar al sinds minstens de 14e eeuw een tolbooth stond.
- Door: John Boyd, de stadsbouwmeester.
- Nu: een vrijstaande toren, beschermd monument in categorie A, te bekijken vanaf de straat; hij is niet open voor bezoekers.
- Benodigde tijd: 10 minuten, of 20 als je helemaal rond Glasgow Cross loopt.
Stadhuis, rechtbank en gevangenis
De tolbooth was het middelpunt van het stadsleven. Toen het oude gebouw vervallen was, begon men in 1626 aan een nieuw in Scottish Baronial-stijl: een hoofdgebouw van vijf verdiepingen aan de Trongate en aan de oostkant een toren van zeven geledingen, zo’n 38 meter hoog. Hier vergaderde de raad, zetelden de rechtbanken en zaten gevangenen. In de 17e eeuw werden covenanters zoals de prediker Donald Cargill hier onder slechte omstandigheden opgesloten, en in de 17e en 18e eeuw vonden bij de tolbooth 22 terechtstellingen plaats.
In 1814 verhuisden raad en rechtbanken naar nieuwe overheidsgebouwen aan de Saltmarket. De tolbooth werd verkocht, vanaf 1874 gebruikt als textielpakhuis en later als kantoor van een veilinghuis. Begin 20e eeuw was het hoofdgebouw sterk vervallen en in 1921 werd het gesloopt. Alleen de toren bleef staan, en in 1923 werd de westgevel, waar hij aan de rest van het gebouw vastzat, hersteld naar een ontwerp van het architectenbureau Keppie Henderson.
Waar je op moet letten
- De kroonspits bovenop: een stenen ‘kroon’ van gebogen ribben, een typisch Schotse vorm die je ook ziet op St Giles’ Cathedral in Edinburgh.
- De wijzerplaten op de zevende en hoogste geleding, vlak onder de uitkragende borstwering.
- De kleine glas-in-loodramen op de geledingen daartussen, een teken dat de toren ooit kamers op meerdere verdiepingen had.
- De vergulde windvaan helemaal bovenaan, die boven het verkeer het licht vangt.
- De sobere westgevel, in 1923 herbouwd waar vroeger het hoofdgebouw van de tolbooth aansloot.
Van gevangenis tot klimaatklok
In juni 2021, een paar maanden voordat de klimaattop COP26 naar Glasgow kwam, kreeg de toren een nieuwe rol. Een nachtelijke lichtprojectie maakte er een Climate Clock van, die liet zien hoeveel tijd er nog was voordat 1,5 °C opwarming onvermijdelijk zou worden, en welk deel van de wereldwijde energie uit hernieuwbare bronnen kwam. Een opvallende functie voor een toren die het grootste deel van zijn bestaan de stad de uren aangaf.
Tips voor je bezoek
- Ga bovenaan de Saltmarket of op de hoek van de Trongate staan voor het beste zicht op de hele toren; de kruising is druk, gebruik de oversteekplaatsen.
- Kijk laat in de middag omhoog naar de kroonspits, als de lage zon uit het westen de steen verlicht.
- Bekijk de toren samen met het Mercat Cross een paar stappen verderop: samen markeren ze het oude centrum van de middeleeuwse stad.
- Combineer het met een wandeling via de Saltmarket naar Glasgow Green, of westwaarts over de Trongate de Merchant City in.
In de buurt
- Mercat Cross: het marktkruis op Glasgow Cross, een replica uit 1929, ontworpen door architecte Edith Hughes.
- Tron Theatre: aan de Trongate, in de voormalige Tron Kirk, een van de oudste gebouwen van de stad; nu een theater met café-bar.
- Glasgow Green en het People’s Palace: het oudste park van de stad, een kort stukje naar het zuiden, met een museum over het leven in Glasgow.
- Merchant City: het stratenpatroon uit de 18e en 19e eeuw ten westen van de Cross, vol restaurants en verbouwde pakhuizen.
Ontdek Glasgow met World City Trail
Onze schattenjacht in Glasgow maakt van het centrum een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 3 uur, met zo’n 40 minuten lopen. Onderweg kom je onder meer langs St Enoch Square en de Gallery of Modern Art. Je kunt spelen in het Nederlands, Engels, Duits, Frans, Italiaans en Spaans.
Heb je liever een ander format, dan is er in Glasgow ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Glasgow →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Glasgow →
Speel de outdoor escape game in Glasgow →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.