De Schelde is de rivier die Antwerpen heeft gemaakt: een brede getijdenrivier die langs de oude stad naar de Noordzee stroomt en de stad een van de grootste havens van Europa geeft. In het centrum van Antwerpen ligt er geen enkele brug over. Wie te voet naar de overkant wil, gaat met een houten roltrap naar beneden en loopt door een tunnel van 572 meter onder de rivierbedding.
De Schelde in Antwerpen in het kort
- Waar: langs de westkant van de Antwerpse binnenstad, met de Scheldekaaien die van het Zuid langs het Steen tot de dokken van het Eilandje lopen.
- Rivier: zo’n 435 kilometer lang, van de bron in Noord-Frankrijk tot de Noordzee; Antwerpen is de grootste stad aan haar oevers.
- Wat het nu is: een drukke vaarroute naar de haven, met wandelkaaien op de rechteroever en een rustiger strand- en parkgebied op Linkeroever.
- Benodigde tijd: 30 minuten voor de kaaien en het Steen, een uur als je door de tunnel heen en terug loopt.
Open rivier, gesloten rivier
In de Romeinse tijd heette de rivier Scaldis, en eeuwenlang vormde ze de grens tussen het westelijke en oostelijke deel van het Frankische rijk, later tussen Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk. Begin 16e eeuw was Antwerpen de belangrijkste haven van West-Europa, waar via de Schelde goederen en geld uit de hele wereld binnenkwamen. Alles veranderde in 1585, toen Spaanse troepen de stad heroverden. De Republiek der Verenigde Nederlanden, die de monding beheerste, sloot de Schelde voor de scheepvaart, en de handel verhuisde naar Amsterdam en Middelburg. Antwerpen ging twee eeuwen achteruit.
De rivier ging in 1792 weer open, tijdens de Franse revolutieoorlogen, en later investeerde Napoleon in de haven. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 garandeerde een verdrag schepen de toegang tot Belgische havens, al hief Nederland tot 1863 tol op passerende schepen. In de herfst van 1944 was Antwerpen in geallieerde handen, maar Duitse troepen hielden de monding nog bezet; in de Slag om de Schelde maakte het Eerste Canadese Leger die vrij, zodat bevoorradingskonvooien de haven vanaf november 1944 konden bereiken.
Waar je op moet letten
- Het Steen: de middeleeuwse burcht aan de stroom, het oudste gebouw van Antwerpen, nu een bezoekerscentrum, met een beeld van de reus Lange Wapper bij de poort.
- De Sint-Annatunnel: de voetgangerstunnel uit 1933, met de originele houten roltrappen die meer dan 30 meter onder de rivier afdalen.
- Het uitzicht vanaf Linkeroever: het mooiste panorama op de Antwerpse skyline, met de kathedraaltoren boven de kaaien.
- De getijden: de Schelde is in Antwerpen een getijdenrivier, en het water langs de kaaimuren stijgt en daalt zichtbaar in de loop van de dag.
- Grote zeeschepen en binnenschepen op weg van en naar de haven, vaak vlak langs de kaaien.
De legende van Brabo en de hand van de reus
De bekendste Antwerpse legende gaat over de Schelde. Een reus genaamd Druon Antigoon zou de rivier hebben beheerst en tol hebben geëist van elk schip; kapiteins die weigerden, hakte hij de hand af. Een Romeinse soldaat, Silvius Brabo, vocht met hem en doodde hem, hakte de reus zelf de hand af en wierp die in de rivier. Volgens het verhaal gaf dat hand werpen Antwerpen zijn naam. Historici houden het liever op andere verklaringen, maar de hand zie je overal: in het stadswapen, als chocolaatjes en op de Brabofontein op de Grote Markt.
Tips voor je bezoek
- Loop laat in de middag door de Sint-Annatunnel naar Linkeroever en kom na zonsondergang terug, als de skyline verlicht is.
- Neem een jas mee: op de kaaien waait de wind vrij over de rivier.
- Combineer de rivier met de Grote Markt en de kathedraal, die vanaf het Steen maar een paar minuten lopen landinwaarts liggen.
In de buurt
- Grote Markt: het hoofdplein met de Brabofontein en het renaissancestadhuis.
- Onze-Lieve-Vrouwekathedraal: de grootste gotische kerk van de Nederlanden, met altaarstukken van Rubens.
- MAS (Museum aan de Stroom): de museumtoren op het Eilandje, met een gratis dakterras met uitzicht over rivier en haven.
- Vleeshuis: het middeleeuwse gildehuis van de beenhouwers in rode baksteen en natuursteen, vlak bij de kaaien.
Ontdek Antwerpen met World City Trail
Onze schattenjacht in Antwerpen maakt van de stad een spel dat je op je telefoon speelt. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer drie uur, met zo’n 44 minuten lopen. Onderweg kom je onder meer langs Antwerpen-Centraal, de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal en het stadhuis.
Heb je liever een ander format? In Antwerpen is er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Antwerpen →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Antwerpen →
Speel de outdoor escape game in Antwerpen →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.