Deze gids stelt drie plekken in de bovenstad van Luxemburg voor die elk iets zeggen over hoe het land zichzelf ziet: het Groothertogelijk Paleis, waar het staatshoofd werkt; het monument voor de dichters Dicks en Lentz, die het Luxemburgs zijn eerste grote literatuur en de tekst van het volkslied gaven; en het Kaddish-monument, het nationale gedenkteken voor de Joden van Luxemburg die in de Holocaust zijn vermoord. Ze liggen alle drie op een paar minuten lopen van elkaar, tussen de Place d’Armes en de rand van de oude vesting.
Groothertogelijk Paleis
Het Palais Grand-Ducal staat aan de Rue du Marché-aux-Herbes, in de oude kern van de bovenstad. Het begon als stadhuis: het vorige stadhuis werd in 1554 verwoest, toen de bliksem een kruitopslag liet ontploffen en de explosie een groot deel van de stad vernielde, en het huidige gebouw verrees in 1572. De rijk bewerkte gevel, met kleine torentjes en versierd metselwerk, wordt meestal Spaanse renaissance genoemd, een herinnering aan de lange tijd dat Luxemburg bij de Spaanse Habsburgers hoorde.
Na de Franse Revolutie was het gebouw de zetel van het regionale bestuur, en in 1890 werd het de residentie van de groothertogen, toen het huis Nassau-Weilburg de troon besteeg; in de jaren daarna werd het uitgebreid en gerestaureerd. Nu is het de officiële werkplek van de groothertog, gebruikt voor audiënties, staatsbezoeken en recepties, terwijl de groothertogelijke familie op kasteel Berg buiten de hoofdstad woont. Ernaast, in een 19e-eeuws gebouw dat met het paleis verbonden is, zetelt de Kamer van Afgevaardigden, het Luxemburgse parlement.
- De schildwacht die voor de hoofdingang heen en weer marcheert, een taak van het Luxemburgse leger; de wisseling van de wacht is een kleine ceremonie die de moeite waard is.
- De vlag op het dak: als die wappert, is de groothertog in het land.
- De bewerkte raamomlijstingen en de twee kleine hoektorentjes van de 16e-eeuwse gevel, heel anders van stijl dan de soberdere uitbreiding rechts.
- Rondleidingen binnen zijn er alleen in de zomer, als het paleis niet officieel in gebruik is; kijk de data na en reserveer vooraf.
Monument Dicks-Lentz
Op het Square Jan Palach, een klein hoekje van de Place d’Armes, staat een stenen monument voor de twee nationale dichters van Luxemburg. Edmond de la Fontaine, bekend onder zijn pseudoniem Dicks (1823–1891), schreef de eerste toneelstukken in het Luxemburgs en geldt als de vader van dat theater. Michel Lentz (1820–1893) schreef de tekst van het volkslied, Ons Heemecht, en het vaderlandse lied De Feierwon, geschreven voor de opening van de eerste spoorlijn van het land.
Het monument, van beeldhouwer Pierre Federspiel, dateert uit het begin van de 20e eeuw, toen het Luxemburgs nog vaak als dialect en niet als taal werd gezien. Twee Luxemburgstalige schrijvers een monument op het hoofdplein geven was op zich al een statement. Nu is het Luxemburgs de nationale taal van het land, en het monument is een van de weinige plekken in de stad waar je er een regel van in steen gebeiteld ziet.
- De leeuw bovenop, het wapendier van het groothertogdom, dat ook in het nationale wapen staat.
- De figuur van een smid, een knipoog naar de ijzer- en staalindustrie die het land rijk maakte.
- Het motto op de zuil, Mir wëlle bleiwe wat mir sinn (We willen blijven wat we zijn), uit De Feierwon en nog altijd geciteerd als nationaal motto.
Kaddish-monument
Aan de Boulevard Roosevelt, aan de rand van de oude vesting en vlak bij de kathedraal, staat het Kaddish-monument, het nationale gedenkteken van Luxemburg voor de slachtoffers van de Shoah. Het werd op 17 juni 2018 ingehuldigd, 75 jaar nadat het laatste transport met Joden Luxemburg richting het oosten verliet. De plek werd gekozen omdat hier de eerste synagoge van de stad stond, geopend in 1823.
Het gedenkteken is een blok grijsroze graniet, bewerkt door Shelomo Selinger, een Frans-Israëlische beeldhouwer die in 1928 in Polen werd geboren en negen concentratiekampen en twee dodenmarsen overleefde. Hij noemde het naar het Kaddisj, het Joodse gebed voor de doden. In mei 1940 woonden er ongeveer 4.000 Joden in Luxemburg, velen van hen vluchtelingen uit Duitsland, Oostenrijk en Oost-Europa; de meesten moesten vluchten of werden gedeporteerd, en maar weinigen overleefden in het land.
- Het oppervlak van de steen zelf: Selinger beitelde en hamerde zijn eigen gebed in het graniet terwijl hij eraan werkte.
- Het opschrift in het Frans: Pour les Juifs du Luxembourg assassinés par les Nazis 1940-1945 (Voor de Joden van Luxemburg, vermoord door de nazi’s 1940-1945).
- Dit is een plek van herdenking: praat zacht en klim of zit niet op de steen.
Zo zie je ze in één wandeling
Begin op de Place d’Armes, het plein vol caféterrassen, en zoek het Dicks-Lentz-monument in de hoek van het Square Jan Palach. Loop door naar de Place Guillaume II, die de Luxemburgers de Knuedler noemen, met het ruiterstandbeeld van Willem II, koning der Nederlanden en groothertog van Luxemburg, en dan naar de Rue du Marché-aux-Herbes voor het Groothertogelijk Paleis. Ga van daar verder richting de kathedraal Notre-Dame en de Place de la Constitution, en volg de Boulevard Roosevelt naar het Kaddish-monument, waar de bovenstad de oude vestingmuren boven het Pétrussedal raakt.
Ontdek Luxemburg-Stad met World City Trail
Onze schattenjacht in Luxemburg-Stad maakt van de bovenstad een spel dat je op je telefoon speelt. De route verbindt 10 stops, en alle drie de plekken uit deze gids horen erbij: hij begint bij het Dicks-Lentz-monument en komt ook langs het Groothertogelijk Paleis en het Kaddish-monument, naast de Place d’Armes, de Place Guillaume II, de Bockkazematten, de Sint-Michielskerk, de kathedraal, het Monument van de Herinnering en de Chemin de la Corniche.
Heb je liever een ander format, dan is er in Luxemburg-Stad ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Luxemburg-Stad →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Luxemburg-Stad →
Speel de outdoor escape game in Luxemburg-Stad →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.