Ten przewodnik przedstawia trzy miejsca w górnym mieście Luksemburga, z których każde mówi coś o tym, jak kraj postrzega sam siebie: Pałac Wielkoksiążęcy, w którym pracuje głowa państwa; pomnik poetów Dicksa i Lentza, którzy dali językowi luksemburskiemu pierwszą wielką literaturę i słowa hymnu narodowego; oraz pomnik Kadisz, narodowe miejsce pamięci Żydów z Luksemburga zamordowanych w Holokauście. Wszystkie trzy dzieli tylko kilka minut pieszo, między placem d’Armes a skrajem dawnej twierdzy.
Pałac Wielkoksiążęcy
Palais Grand-Ducal stoi przy Rue du Marché-aux-Herbes, w starym centrum górnego miasta. Zaczynał jako ratusz: poprzedni został zniszczony w 1554 roku, gdy piorun zapalił skład prochu, a eksplozja zrujnowała dużą część miasta, i obecny budynek wzniesiono w 1572 roku. Jego bogato rzeźbiona fasada z małymi wieżyczkami i zdobionym kamieniem jest zwykle opisywana jako hiszpański renesans, pamiątka po długim okresie, gdy Luksemburg należał do hiszpańskich Habsburgów.
Po rewolucji francuskiej budynek był siedzibą władz regionalnych, a w 1890 roku stał się rezydencją wielkich książąt, gdy na tron wstąpił ród Nassau-Weilburg; w kolejnych latach go rozbudowano i odnowiono. Dziś to oficjalne miejsce pracy wielkiego księcia, używane do audiencji, wizyt państwowych i przyjęć, a rodzina wielkoksiążęca mieszka na zamku Berg poza stolicą. Tuż obok, w XIX-wiecznym budynku połączonym z pałacem, obraduje Izba Deputowanych, luksemburski parlament.
- Wartownik maszerujący tam i z powrotem przed głównym wejściem, służba luksemburskiej armii; zmiana warty to mała ceremonia, którą warto zobaczyć.
- Flaga na dachu: gdy powiewa, wielki książę jest w kraju.
- Rzeźbione obramienia okien i dwie małe narożne wieżyczki XVI-wiecznej fasady, zupełnie inne w stylu niż skromniejsza dobudówka po prawej.
- Zwiedzanie wnętrz z przewodnikiem odbywa się tylko latem, gdy pałac nie jest oficjalnie używany; sprawdź terminy i zarezerwuj wcześniej.
Monument Dicks-Lentz
Na skwerze Jana Palacha, w małym zakątku placu d’Armes, stoi kamienny pomnik dwóch narodowych poetów Luksemburga. Edmond de la Fontaine, znany pod pseudonimem Dicks (1823–1891), napisał pierwsze sztuki teatralne w języku luksemburskim i uchodzi za ojca tego teatru. Michel Lentz (1820–1893) napisał słowa hymnu narodowego Ons Heemecht oraz patriotyczną pieśń De Feierwon, powstałą na otwarcie pierwszej linii kolejowej w kraju.
Pomnik dłuta rzeźbiarza Pierre’a Federspiela pochodzi z początku XX wieku, z czasów, gdy luksemburski wciąż uważano często za dialekt, a nie język. Postawienie na głównym placu pomnika dwóm autorom piszącym po luksembursku było już samo w sobie deklaracją. Dziś luksemburski jest językiem narodowym kraju, a pomnik to jedno z niewielu miejsc w mieście, gdzie zobaczysz zdanie w tym języku wykute w kamieniu.
- Lew na szczycie, herbowe zwierzę Wielkiego Księstwa, widoczne też w godle państwa.
- Postać kowala, ukłon w stronę przemysłu żelaznego i stalowego, który wzbogacił kraj.
- Dewiza wykuta na filarze, Mir wëlle bleiwe wat mir sinn (Chcemy pozostać tym, kim jesteśmy), wzięta z De Feierwon i do dziś cytowana jako dewiza narodowa.
Pomnik Kadisz
Przy Boulevard Roosevelt, na skraju dawnej twierdzy i kilka kroków od katedry, stoi pomnik Kadisz, narodowe miejsce pamięci ofiar Szoa w Luksemburgu. Odsłonięto go 17 czerwca 2018 roku, 75 lat po tym, jak ostatni transport Żydów wyruszył z Luksemburga na wschód. Miejsce wybrano, bo stała tu pierwsza synagoga w mieście, otwarta w 1823 roku.
Pomnik to blok szaroróżowego granitu wykuty przez Shelomo Selingera, francusko-izraelskiego rzeźbiarza urodzonego w Polsce w 1928 roku, który przeżył dziewięć obozów koncentracyjnych i dwa marsze śmierci. Nazwał go od Kadiszu, żydowskiej modlitwy za zmarłych. W maju 1940 roku w Luksemburgu mieszkało około 4000 Żydów, wielu z nich było uchodźcami z Niemiec, Austrii i Europy Wschodniej; większość musiała uciekać lub została deportowana, a w kraju przeżyła tylko niewielka grupa.
- Sama powierzchnia kamienia: Selinger wykuwał i wbijał w granit własną modlitwę, pracując nad nim.
- Napis po francusku: Pour les Juifs du Luxembourg assassinés par les Nazis 1940-1945 (Żydom Luksemburga zamordowanym przez nazistów 1940–1945).
- To miejsce pamięci: mów cicho i nie wspinaj się ani nie siadaj na kamieniu.
Jak zobaczyć je podczas jednego spaceru
Zacznij na placu d’Armes, pełnym kawiarnianych ogródków, i znajdź pomnik Dicksa i Lentza w zakątku skweru Jana Palacha. Przejdź na plac Guillaume II, przez mieszkańców nazywany Knuedler, z konnym posągiem Wilhelma II, króla Niderlandów i wielkiego księcia Luksemburga, a potem na Rue du Marché-aux-Herbes do Pałacu Wielkoksiążęcego. Stamtąd idź w stronę katedry Notre-Dame i placu Konstytucji, a dalej Boulevard Roosevelt do pomnika Kadisz, gdzie górne miasto styka się z murami dawnej twierdzy nad doliną Pétrusse.
Odkryj Luksemburg z World City Trail
Nasza gra miejska w Luksemburgu zamienia górne miasto w grę na twoim telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i wszystkie trzy miejsca z tego przewodnika są wśród nich: zaczyna się przy pomniku Dicksa i Lentza, prowadzi też do Pałacu Wielkoksiążęcego i pomnika Kadisz, a poza tym na plac d’Armes, plac Guillaume II, do kazamat Bock, kościoła św. Michała, katedry, Pomnika Pamięci i na Chemin de la Corniche.
Jeśli wolisz inny format, w Luksemburgu jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Luksemburgu →
Wybierz się na samodzielny spacer po Luksemburgu →
Zagraj w plenerową grę escape w Luksemburgu →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.