Baszta Prochowa to okrągła ceglana wieża przy ulicy Smilšu, na północno-wschodnim skraju ryskiego Starego Miasta, obok parku ze Wzgórzem Bastionowym. To jeden z ostatnich fragmentów średniowiecznych umocnień miasta, które miały kiedyś ponad 20 baszt i bram. Przyjrzyj się murom: w cegłach wciąż tkwi dziewięć kul armatnich.
Baszta Prochowa w skrócie
- Gdzie: Smilšu iela 20, na skraju Starego Miasta obok Bastejkalns (Wzgórza Bastionowego), około pięciu minut pieszo od Pomnika Wolności.
- Zbudowana: po raz pierwszy wzmiankowana około 1330 roku jako Baszta Piaskowa; zniszczona w 1621 roku i odbudowana około 1650 roku, i taką widzisz ją dziś.
- Czym jest dziś: częścią Łotewskiego Muzeum Wojny, którego wystawy zajmują basztę i przylegające skrzydło z czerwonej cegły.
- Potrzebny czas: 10 minut na obejrzenie z zewnątrz; 1–2 godziny, jeśli zwiedzasz muzeum.
Od Baszty Piaskowej do Muzeum Wojny
Baszta pojawia się w źródłach około 1330 roku jako Baszta Piaskowa (Smilšu tornis), od piaszczystego gruntu i drogi, która wchodziła tu do miasta i do dziś nazywa się Smilšu iela, czyli ulica Piaskowa. Strzegła jednego z głównych wjazdów od strony lądu do średniowiecznej Rygi. W 1621 roku oblegające miasto wojska szwedzkie zniszczyły ją, zostawiając tylko fundamenty. Odbudowano ją około 1650 roku z murami grubymi na około 3 metry, a ponieważ przechowywano w niej teraz proch, zaczęto ją nazywać Basztą Prochową. Odbudowana baszta ma 25,6 metra wysokości i 14,3 metra średnicy i mieściła 11 armat.
W XIX wieku mury miejskie rozebrano, by zrobić miejsce na bulwary i park nad kanałem, ale Basztę Prochową zachowano. W 1919 roku, wkrótce po ogłoszeniu niepodległości Łotwy, wprowadziło się tu muzeum łotewskich strzelców; przekształciło się ono w Łotewskie Muzeum Wojny, a przed II wojną światową obok baszty dobudowano gmach z czerwonej cegły. Po sowieckiej okupacji w 1940 roku muzeum zamknięto, a budynek wykorzystywano do innych celów. Po przywróceniu niepodległości na początku lat 90. Łotewskie Muzeum Wojny wróciło.
Na co zwrócić uwagę
- Kule armatnie: dziewięć z nich tkwi w zewnętrznych murach. Obejdź basztę dookoła i patrz w górę, by je znaleźć.
- Proporcje: przysadzista okrągła baszta, prawie tak szeroka jak wysoka, zbudowana, by wytrzymać ostrzał artyleryjski, a nie by wyglądać elegancko.
- Wąskie otwory strzelnicze i stożkowy dach, przypominające, że była to baszta artyleryjska, a nie wieża strażnicza.
- Skrzydło muzeum z czerwonej cegły przylegające do baszty, dodatek z XX wieku, który próbuje pasować do średniowiecznego muru.
- W środku, jeśli zwiedzasz muzeum: chronologiczne wystawy od średniowiecznych wojowników przez łotewską wojnę o niepodległość 1918–1920 i II wojnę światową aż po sowiecką okupację i odzyskanie niepodległości w 1991 roku.
Dwie opowieści o kulach armatnich
Kule są rosyjskie, a ryscy przewodnicy opowiadają ich historię na dwa sposoby. Według pierwszej trafiły w basztę podczas rosyjskich oblężeń Rygi, na przykład w latach 1709–1710, które zakończyło szwedzkie panowanie nad miastem, i utkwiły w grubych murach. Według drugiej kule ledwie wgniotły mur, a murarze później wmurowali je w cegły jako rodzaj trofeum. Żadne źródło nie rozstrzyga tej kwestii, więc ciesz się obiema wersjami.
Wskazówki na wizytę
- Z zewnątrz basztę można oglądać bezpłatnie o każdej porze. Przyjdź rano, gdy na ulicy Smilšu jest spokojnie, by bez tłumu szukać kul.
- Żeby sfotografować całą basztę, cofnij się w stronę parku przy Wzgórzu Bastionowym; z wąskiej ulicy widać tylko jej część.
- Połącz wizytę z krótkim spacerem ulicą Torņa do Bramy Szwedzkiej. Razem pokazują, co zostało z murów Rygi.
W pobliżu
- Brama Szwedzka (Zviedru vārti): jedyna zachowana brama dawnych murów Rygi, przebita w 1698 roku przez parter kamienicy, kilka minut pieszo.
- Koszary Jakubowe (Jēkaba kazarmas): długi rząd XVIII-wiecznych koszar przy ulicy Torņa, dziś ze sklepami i kawiarniami, naprzeciw zrekonstruowanego odcinka murów.
- Pomnik Wolności: narodowy pomnik Łotwy z miedzianą figurą Mildy trzymającą trzy gwiazdy, około pięciu minut pieszo przez park nad kanałem.
- Trzej Bracia (Trīs brāļi): trzy kamienice kupieckie, średniowieczna i późniejsze, stojące obok siebie przy ulicy Mazā Pils, najstarszy zespół domów mieszkalnych w Rydze.
Odkryj Rygę z World City Trail
Nasza gra miejska w Rydze zamienia Stare Miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i trwa około 3 godzin, w tym około 40 minut marszu. Obejmuje między innymi Pomnik Wolności, Zegar Laima i Łotewskie Narodowe Muzeum Sztuki.
Jeśli wolisz inną formę, w Rydze jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Rydze →
Wybierz się na samodzielny spacer po Rydze →
Zagraj w plenerową grę escape w Rydze →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.