Świątynia Jowisza to niewielka rzymska świątynia na końcu wąskiej uliczki tuż na zachód od Perystylu, w Pałacu Dioklecjana w Splicie. Zbudowano ją około 300 roku n.e. dla boga, którego cesarz przedstawiał jako swojego boskiego opiekuna, a we wczesnym średniowieczu stała się chrześcijańskim baptysterium pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Jej rzeźbione kamienne sklepienie przetrwało niemal w całości, a przy drzwiach wciąż leży bezgłowy granitowy sfinks z Egiptu.
Świątynia Jowisza w skrócie
- Gdzie: w zachodniej części Pałacu Dioklecjana, na końcu wąskiej uliczki, która prowadzi od Perystylu na zachód, naprzeciw katedry.
- Zbudowana: mniej więcej w latach 295–305 n.e. jako część pałacu, w którym cesarz Dioklecjan zamieszkał po abdykacji; we wczesnym średniowieczu, być może już w VI wieku, przerobiona na baptysterium.
- Czym jest dziś: Baptysterium św. Jana, częścią zespołu katedralnego w Splicie, zwiedzanym z biletem. Leży na terenie Pałacu Dioklecjana, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
- Ile czasu: 15–20 minut.
Od świątyni Jowisza do baptysterium Jana
Dioklecjan, który rządził Cesarstwem Rzymskim od 284 roku, przyjął przydomek Iovius, by przedstawiać się jako wybraniec Jowisza, najwyższego boga Rzymian. Pałac nad Adriatykiem zbudował, by zamieszkać w nim po oddaniu władzy w 305 roku. Na zachód od Perystylu wytyczył święty okręg, gdzie świątynia stała na wysokim podium, z kolumnowym portykiem z przodu, sklepioną salą dla posągu kultowego i kryptą pod spodem. Gdy cesarz abdykował, prace przerwano, więc część dekoracji nigdy nie została ukończona. Poświęcenie Jowiszowi to tradycyjna atrybucja; niektórzy badacze wskazywali innych bogów.
Dioklecjan jest też pamiętany z ostatniego wielkiego prześladowania chrześcijan, podczas którego w 304 roku stracono Domniusa, biskupa pobliskiej Salony. We wczesnym średniowieczu, gdy mieszkańcy Salony osiedlili się w murach pałacu, mauzoleum cesarza stało się katedrą św. Dujma (Domniusa), a świątynia baptysterium św. Jana Chrzciciela; kryptę pod nią poświęcono św. Tomaszowi.
Na co zwrócić uwagę
- Sfinks: bezgłowy granitowy sfinks przy schodach to jeden ze sfinksów, które Dioklecjan sprowadził z Egiptu. Znaleziono go w 1928 roku w fundamentach rozebranego romańskiego domu i później ustawiono przed świątynią.
- Portal: bogato rzeźbiona kamienna rama wokół wejścia, a nad nią rzymskie reliefy z bogami i herosami, wśród nich Jowiszem, Apollinem i Herkulesem.
- Sklepienie: sklepienie kolebkowe z ciężkich kamiennych bloków, wykutych w głębokie kasetony. W XV wieku posłużyło za wzór dla wczesnorenesansowego baptysterium, które Andrija Aleši (Andrea Alessi) zbudował przy katedrze w Trogirze.
- Chrzcielnica: złożono ją w XIII wieku z rzeźbionych płyt XI-wiecznej przegrody ołtarzowej, która stała w katedrze. Jedna płyta przedstawia chorwackiego króla na tronie z poddanymi, zwykle utożsamianego z Piotrem Krešimirem IV lub Dmitarem Zvonimirem. Inne płyty zdobi plecionka typowa dla wczesnej chorwackiej rzeźby.
- Św. Jan Chrzciciel: wysoki posąg z brązu dłuta Ivana Meštrovicia. Zaprojektował go w 1953 roku, gdy mieszkał w Stanach Zjednoczonych; odlano go w 1959 roku i ustawiono tu w 1960 roku.
- Grobowce: kamienne sarkofagi dwóch średniowiecznych arcybiskupów Splitu, Jana i Wawrzyńca, zmarłego w 1099 roku. Przed budynkiem stoi renesansowy sarkofag Jakova Selembrije z XVI wieku.
Sfinksy z Egiptu i szkocki architekt
Dioklecjan sprowadził z Egiptu serię granitowych sfinksów, by ozdobić nimi pałac; tradycja mówi o dwunastu. Najlepiej zachowany, z głową, wciąż leży na Perystylu obok katedry. Wiele wieków później, w 1757 roku, szkocki architekt Robert Adam spędził tygodnie na mierzeniu i rysowaniu pałacu. Jego tom rycin, wydany w 1764 roku, rozsławił rzymskie budowle Splitu w całej Europie i zasilił styl neoklasycystyczny, który wprowadził w Wielkiej Brytanii.
Wskazówki na wizytę
- Uliczka prowadząca do świątyni jest tak wąska, że ledwo mijają się w niej dwie osoby, a wnętrze szybko się zapełnia. Przyjdź wcześnie rano albo późnym popołudniem, gdy grup jest mniej.
- Najpierw spójrz w górę: kasetonowe sklepienie to główny powód, by wejść, a łatwo je przeoczyć, czekając w kolejce przy drzwiach.
- To przestrzeń sakralna: ubierz się stosownie i mów cicho. Jeśli chcesz zobaczyć także katedrę i wejść na dzwonnicę, zapytaj o łączony bilet do zespołu katedralnego.
W pobliżu
- Perystyl: dziedziniec otoczony kolumnadą w samym środku pałacu, z kompletnym egipskim sfinksem, minutę drogi na wschód.
- Katedra św. Dujma: katedra Splitu urządzona w ośmiobocznym mauzoleum Dioklecjana, z romańską dzwonnicą, na którą można wejść.
- Westybul: okrągła sala z kopułą tuż na południe od Perystylu, która niegdyś prowadziła do prywatnych komnat cesarza.
- Złota Brama i pomnik Grzegorza z Ninu: północna brama pałacu i ogromny brązowy biskup Meštrovicia, kilka minut pieszo na północ.
Odkryj Split z World City Trail
Nasza gra miejska w Splicie zamienia stare miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i trwa około 2 godzin, w tym około 20 minut marszu. Po drodze prowadzi m.in. pod Złotą Bramę, pomnik Grzegorza z Ninu i Chorwacki Teatr Narodowy.
Jeśli wolisz inną formę, w Splicie jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Splicie →
Wybierz się na samodzielny spacer po Splicie →
Zagraj w plenerową grę escape w Splicie →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.