Kościół św. Anny to niewielki kościół z czerwonej cegły na wschodnim skraju wileńskiego Starego Miasta, blisko rzeki Wilenki. Zbudowany około 1495–1500 roku, należy do najpiękniejszych przykładów późnego, płomienistego gotyku ceglanego w Europie, a jego fasada przez pięć wieków prawie się nie zmieniła. Sekret koronkowej fasady: budowniczowie użyli 33 rodzajów cegły.
Kościół św. Anny w skrócie
- Gdzie: ulica Maironio, na wschodnim skraju Starego Miasta, przed znacznie większym kościołem Bernardynów i kilka minut od Wilenki.
- Zbudowany: około 1495–1500 roku, w miejscu starszego drewnianego kościoła, który spłonął w 1419 roku.
- Czym jest dziś: czynnym kościołem rzymskokatolickim na Starym Mieście w Wilnie, wpisanym na listę UNESCO w 1994 roku. Od 2018 roku jest przeznaczony dla tradycyjnej mszy łacińskiej.
- Potrzebny czas: 15–20 minut na zewnątrz i kilka minut w środku, jeśli kościół jest otwarty.
Pięć wieków czerwonej cegły
Pierwszy kościół w tym miejscu był drewniany i powstał dla Anny, wielkiej księżnej litewskiej i pierwszej żony Witolda Wielkiego; stąd imię jej patronki. Po pożarze w 1419 roku obecny ceglany kościół zaczęto budować około 1495 roku z inicjatywy Aleksandra Jagiellończyka. Nie wiadomo, kto go zaprojektował: przypisuje się go Michaelowi Enkingerowi, budowniczemu kościoła św. Anny w Warszawie, lub Benediktowi Rejtowi, ale żadne źródło pisane tego nie potwierdza. Pożar w 1582 roku poważnie uszkodził kościół, a naprawę sfinansowali członkowie rodu Radziwiłłów.
Kolejne stulecia zmieniały detale, nie sylwetkę. W 1762 roku zamurowano boczne łuki portalu głównego, by wzmocnić fasadę; remont w latach 1902–1909 ponownie je otworzył i wzmocnił mury żelazem. W czasach sowieckich kościół pozostał otwarty, a 23 sierpnia 1987 roku Liga Wolności Litwy zorganizowała przy kościele wiec przeciw sowieckiej okupacji, rozpędzony przez milicję. W 2009 roku wymieniono dach, wzmocniono fasadę i odbudowano dawno utracone boczne iglice.
Na co zwrócić uwagę
- Fasada: ekran ostrych łuków, cienkich ceglanych żeber i smukłych pinakli, zbudowany z 33 rodzajów cegły kształtki. Cofnij się kawałek i zobacz, jak prostokąty obramowują łuki i równoważą bogaty wzór.
- Dwie smukłe wieże i iglice po bokach fasady. Bocznych iglic długo brakowało; odbudowano je w 2009 roku.
- Neogotycką dzwonnicę obok kościoła, zbudowaną w latach 70. XIX wieku według projektu Nikołaja Czagina. Tak dobrze naśladuje gotyk, że wielu turystów bierze ją za średniowieczną.
- Wnętrze: jedna nawa z barokowymi ołtarzami, silny kontrast z gotyckim zewnętrzem.
- Kościół św. Franciszka i św. Bernarda tuż za nim, znacznie większa gotycka świątynia, która razem z kościołem św. Anny i dawnym klasztorem Bernardynów tworzy jeden zespół. Razem pokazują dwie zupełnie różne skale ceglanego gotyku.
Życzenie Napoleona
Najbardziej znana opowieść o kościele św. Anny to legenda. Gdy Napoleon w 1812 roku przechodził przez Wilno w drodze na Moskwę, podobno tak zachwycił się kościołem, że chciał przenieść go do Paryża na dłoni. Nie ma dowodu, że rzeczywiście tak powiedział, ale tę historię opowiada się w całym Wilnie i pasuje do budowli: jest na tyle mała, że łatwo wyobrazić ją sobie na dłoni.
Wskazówki na wizytę
- Po pełny widok przejdź na drugą stronę ulicy Maironio: stamtąd kościół św. Anny, dzwonnica i kościół Bernardynów zmieszczą się na jednym zdjęciu.
- To czynny kościół z regularnymi nabożeństwami. Jeśli wejdziesz do środka, zachowaj ciszę i nie chodź po kościele w czasie mszy.
- Połącz wizytę ze spacerem za Wilenkę, na Zarzecze (Užupis), i powrotem przez ulicę Literatów.
W pobliżu
- Kościół św. Franciszka i św. Bernarda: duży gotycki kościół Bernardynów tuż za kościołem św. Anny, warty zajrzenia do środka choćby dla jego rozmiarów.
- Pomnik Adama Mickiewicza: posąg poety, który studiował na Uniwersytecie Wileńskim, na skwerze obok kościoła.
- Ulica Literatów (Literatų): krótka uliczka na Starym Mieście pełna małych dzieł poświęconych pisarzom związanym z Litwą, kilka minut pieszo.
- Zarzecze (Užupis): dzielnica artystów za Wilenką, która 1 kwietnia 1997 roku ogłosiła się „republiką” i ma swoją konstytucję na ścianie przy ulicy Paupio.
Odkryj Wilno z World City Trail
Nasza gra miejska w Wilnie zamienia Stare Miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 przystanków i trwa około 3 godzin, w tym około 58 minut marszu. Obejmuje między innymi Ostrą Bramę, plac Ratuszowy i ulicę Literatów. Możesz grać po angielsku, niemiecku, francusku, włosku, hiszpańsku lub niderlandzku.
Jeśli wolisz inną formę, w Wilnie jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Wilnie →
Wybierz się na samodzielny spacer po Wilnie →
Zagraj w plenerową grę escape w Wilnie →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.