Hertogelijk Parma: het Parco Ducale, de Pilotta en nog 2 plekken

Bijna twee eeuwen lang werd Parma geregeerd door de hertogen Farnese en daarna door de Bourbons, en veel van wat je in het centrum ziet, werd voor een hof gebouwd. Deze gids volgt vier plekken uit dat verhaal: het Parco Ducale, de tuin van de hertogen aan de overkant van de rivier de Parma; het enorme Palazzo della Pilotta, hun onvoltooide paleiscomplex; de renaissancekerk Santa Maria della Steccata; en het Palazzo del Governatore aan de Piazza Garibaldi, waar het stadsbestuur de ambtenaren van de hertogen ontmoette. Ze liggen allemaal op de route van onze schattenjacht, en je kunt ze in één wandeling van west naar oost verbinden.

Parco Ducale

Het Parco Ducale ligt in de Oltretorrente, de wijk aan de andere kant van de rivier de Parma, tegenover het oude centrum. Hertog Ottavio Farnese kwam in 1561 op het idee van een park hier, rond een nieuwe villa, het Palazzo del Giardino, dat de architect Vignola voor hem ontwierp. In 1690 liet hertog Ranuccio II Farnese een grote ovale vijver met een eiland in het midden aanleggen, voor het huwelijk van zijn zoon Odoardo met Dorothea Sophia van Neuburg en bedoeld voor nagespeelde zeeslagen op het water.

De tuin waar je nu doorheen loopt, is vooral het werk van de Bourbons. Vanaf 1749 gaf Guillaume du Tillot, minister onder hertog Filips van Bourbon, de Franse architect Ennemond Alexandre Petitot de opdracht om hem te herontwerpen, en Petitot maakte er een strak Frans park met rechte lanen van. De marmeren beelden en grote vazen langs de paden werden door Jean-Baptiste Boudard naar ontwerpen van Petitot gehouwen. Het park is groot, meer dan 20 hectare, en het is de eerste stop van onze schattenjacht.

• De Trianonfontein op het eiland in de vijver, gemaakt tussen 1712 en 1719 voor de tuinen van het hertogelijk paleis in Colorno en in 1920 hierheen verplaatst.
• De beelden van Boudard: de meeste langs de lanen zijn kopieën, de originelen uit de 18e eeuw staan onder de loggia van het Palazzetto Eucherio Sanvitale, een renaissancehuis in het park.
• De Tempietto d’Arcadia, een tuintempeltje dat Petitot in 1769 ontwierp.

Palazzo della Pilotta

Aan de overkant van de rivier vult het lange bakstenen gevaarte van de Pilotta een hele kant van het oude centrum. Het groeide vanaf ongeveer 1583, in de laatste jaren van Ottavio Farnese, langs een gang die de burcht Rocchetta met het hertogelijk paleis verbond. De vreemde naam zou komen van pelota, een balspel dat Spaanse soldaten die in Parma gelegerd waren hier speelden. Het grote hertogelijk paleis dat het geheel moest afmaken, begonnen in 1622 onder Ranuccio I, werd nooit voltooid, en daarom heeft de kant aan de Piazza della Ghiaia nog altijd geen echte gevel.

Nu is de Pilotta een museumcomplex. Er zitten de Galleria Nazionale, de Biblioteca Palatina, het Nationaal Archeologisch Museum en het Museo Bodoniano, gewijd aan de drukker Giambattista Bodoni. Het bombardement van mei 1944 beschadigde delen van het paleis en verwoestte de gebouwen ernaast, waar nu het grasveld van het Piazzale della Pace ligt. De Pilotta is de tweede stop van onze schattenjacht.

• Het Teatro Farnese, in 1618 door Giovanni Battista Aleotti gebouwd in een grote zaal van het paleis. Het werd maar negen keer gebruikt, voor het laatst in 1732, werd bij het bombardement van 1944 bijna verwoest en in 1962 herbouwd en heropend.
• De binnenplaatsen met arcaden en de enorme lengte van de bakstenen muren, het best te zien vanaf het Piazzale della Pace.

Santa Maria della Steccata

De Steccata dankt haar naam aan een hek. Aan het eind van de 15e eeuw trok een heilig beeld dat op deze plek in een klein oratorium werd bewaard, met geruchten over wonderen, zulke drommen mensen dat er een palissade, een steccata, omheen werd gezet om ze tegen te houden. De stad liet voor het beeld een nieuwe kerk bouwen, tussen 1521 en 1539, naar ontwerp van Bernardino Zaccagni en zijn zoon, met wijzigingen van Gian Francesco d’Agrate, die ook de beelden langs de daklijn maakte. De koepel dateert van 1526-1527. In 2008 werd de kerk tot basilica minor verheven.

De plattegrond is een Grieks kruis: vier gelijke armen, elk afgesloten door een halve koepel, rond de centrale koepel, met vier kapellen in de hoeken, en de kerk heeft geen klokkentoren. Binnen beschilderde de jonge Parmigianino het gewelf van de oostelijke boog met de wijze en dwaze maagden, het enige deel van zijn opdracht hier dat hij afmaakte; andere schilders voltooiden de decoratie, onder wie Michelangelo Anselmi, wiens Kroning van Maria uit 1541 de apsis boven het altaar vult, en Bernardino Gatti, die de Tenhemelopneming in de koepel schilderde. De Steccata is een van de stops van onze schattenjacht.

• Parmigianino’s wijze en dwaze maagden, drie aan elke kant, met hun lampen, aan de onderkant van de boog.
• Het grafmonument van hertog Ottavio Farnese. De crypte eronder, met de graven van de familie Farnese, hoort bij het museum van de Constantijnse Orde, met de ingang in de Via Dante.

Palazzo del Governatore en Piazza Garibaldi

De Piazza Garibaldi is het grote plein van het oude centrum; in de middeleeuwen heette het Piazza Nuova. Aan de noordkant staat het Palazzo del Governatore, gebouwd in 1283-1285 als Palazzo dei Mercanti, het huis van de kooplieden, nadat oudere huizen waren gesloopt. Later gebruikten de stadskapitein, daarna de gouverneur en andere magistraten het, vandaar de huidige naam. De hoge stadstoren die hier stond, stortte op 27 januari 1606 in, en in 1673 bouwde de ingenieur Gian Battista Barattieri de toren die nu uit het midden van het paleis oprijst, met een grote klok onder de galmgaten.

In 1760 gaf hofarchitect Petitot, dezelfde die het Parco Ducale herontwierp, het paleis zijn neoclassicistische gevel, met een nis in het midden voor een beeld van de Gekroonde Maagd van Jean-Baptiste Boudard. Na een lange restauratie ging het in 2010 weer open als plek voor moderne en hedendaagse kunst, en nu zijn er wisselende tentoonstellingen. Het Palazzo del Governatore en de Piazza Garibaldi zijn allebei stops van onze schattenjacht.

• De grote zonnewijzers op de gevel, in 1829 voor hertogin Marie Louise gemaakt door Lorenzo Ferrari en Luigi Pazzoni.
• Boudards Gekroonde Maagd in de nis in het midden van de gevel, onder de toren.

Zo zie je ze in één wandeling

Begin in het Parco Ducale en neem de tijd voor de lanen en een rondje om de vijver. Verlaat het park aan de kant van het oude centrum en steek de rivier de Parma over naar het Palazzo della Pilotta; wil je het Teatro Farnese en de musea zien, trek hier dan een flink deel van de dag voor uit. Loop om de Pilotta heen langs het Piazzale della Pace en ga verder het centrum in naar Santa Maria della Steccata. Van de kerk is het maar een klein stukje naar de Piazza Garibaldi en het Palazzo del Governatore, waar je onder de zonnewijzers kunt eindigen of oostwaarts verder kunt lopen naar de kathedraal.

Ontdek Parma met World City Trail

Onze schattenjacht in Parma maakt van het oude centrum een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops, van het Parco Ducale tot de kathedraal, en alle vier plekken uit deze gids zijn stops: het Parco Ducale, het Palazzo della Pilotta, de Steccata en het Palazzo del Governatore met de Piazza Garibaldi. De route komt ook langs het Verdi-monument, de Piazza della Pace, het Teatro Regio, het baptisterium en de kathedraal. Bij elke stop los je een puzzel op en hoor je een verhaal, in je eigen tempo.

In Parma is er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game, voor wie liever een ander format kiest.

Speel de schattenjacht in Parma →

Doe de zelfgeleide wandeltour door Parma →

Speel de outdoor escape game in Parma →

Feiten gecontroleerd in oktober 2026.