Deze gids volgt een lijn van de top van Castello, de ommuurde oude stad van Cagliari, omlaag naar de wijk Stampace en de haven: de twee Pisaanse torens van San Pancrazio en de Olifant, de bastion van Santa Croce, de kerk en het feest van Sant’Efisio, de piazza Yenne en het Palazzo Civico aan de piazza Matteotti. Het is het verhaal van de stad, van haar middeleeuwse verdediging tot de grote processie die elk jaar op 1 mei uit Stampace vertrekt.
Torre di San Pancrazio
De toren van San Pancrazio staat op het hoogste punt van Castello, aan de piazza Indipendenza naast de museumwijk. Hij werd in 1305, toen Pisa over Cagliari heerste, gebouwd door de Sardijnse architect Giovanni Capula en is de hoogste toren van de stad. De drie buitenmuren zijn heel dik, met alleen smalle spleten, omdat ze naar de vijand gericht waren.
De vierde kant, naar de stad toe, bleef op Pisaanse wijze open en toont de houten vloeren binnen; onder de Aragonezen diende de toren als gevangenis, en later gebouwde muren sloten hem af tot een restauratie in 1906 hem weer opende. De toren ligt niet op de route van onze schattenjacht, maar is vlak bij de Porta Cristina. Als hij open is, kun je naar boven voor het uitzicht over de stad en de golf.
- De open binnenkant met vier niveaus van houten vloeren en balkons, gezien vanaf de piazza Indipendenza.
- De dikke muren van witte kalksteen aan de buitenkanten, met hun smalle schietgaten.
Torre dell’Elefante
Twee jaar later, in 1307, begon dezelfde Giovanni Capula aan de Olifantstoren, om een van de poorten van Castello te bewaken. Hij is zo’n 30 meter hoog, gebouwd van lichte kalksteen uit de groeven van Bonaria, en net als San Pancrazio open aan de kant van de stad. Zijn naam komt van een klein gebeeldhouwd olifantje op een uitsteeksel aan de buitenkant, een van de symbolen van Pisa.
De toren had een grimmige taak. In de Spaanse tijd was hij een gevangenis, en de hoofden van gevangenen die vlakbij waren terechtgesteld, werden als waarschuwing aan de poort gehangen; in de tweede helft van de 17e eeuw bleef het hoofd van de markies van Cea, betrokken bij de moord op onderkoning Camarassa, er jarenlang hangen. De Torre dell’Elefante is een stop van onze schattenjacht en kan beklommen worden als hij open is.
- Het olifantje op zijn console, hoog boven de boog van de poort.
- De diepe poortdoorgang onder de toren, die vroeger drie zware deuren en twee valhekken had.
Bastione di Santa Croce
De bastion van Santa Croce is een lang terras aan de westrand van Castello, met uitzicht over Stampace naar de ondergaande zon. Erachter ligt de oude Joodse wijk van Castello, de Giudaria, die al in de 13e eeuw bestond. Toen Ferdinand en Isabella in 1492 de Joden uit hun rijken verdreven, moesten ook de Joden van Cagliari vertrekken, en hun synagoge werd al snel de kerk van Santa Croce.
In 1564 namen de jezuïeten de kerk en de huizen eromheen over voor hun eerste college in de stad; nu zit de faculteit architectuur van de universiteit in het voormalige college. De kerk werd in 1943 door bommen beschadigd en in 2007 weer opengesteld voor de eredienst. De bastion is een stop van onze schattenjacht en een mooie plek om bij zonsondergang even te blijven.
- De basiliek van Santa Croce op de bastion, de voormalige synagoge van de Giudaria.
- Het uitzicht naar het westen over de daken van Stampace vanaf de borstwering van de bastion.
Sant’Efisio: de kerk en het feest
De kerk van Sant’Efisio staat aan de via Sant’Efisio in Stampace. Ze werd eind 18e eeuw herbouwd op een 16e-eeuwse kerk, die op haar beurt een kerk uit de 13e eeuw had vervangen; binnen staat in de tweede kapel rechts een 17e-eeuws beeld van de heilige. Onder de kerk ligt een ondergrondse ruimte die volgens de volksoverlevering de cel was waarin Efisio, een Romeinse soldaat die christen werd, gevangen zat voordat hij naar Nora werd gebracht en onthoofd.
Elk jaar op 1 mei verlaat het beeld van de heilige deze kerk voor de Festa di Sant’Efisio. Het feest lost een gelofte in die de stad deed tijdens de pest van 1652 en in 1656 hernieuwde. Het beeld wordt te voet naar Nora bij Pula gedragen, de plaats van zijn martelaarschap, en keert op de avond van 4 mei terug naar Stampace. De processie wordt sinds 1657 elk jaar gehouden, met heel weinig uitzonderingen: in 1943 ging ze ondanks de bombardementen door, en de enige jaren waarin ze niet kon plaatsvinden waren 2020 en 2021, toen een kleine ceremonie in Nora de gelofte inloste. De kerk is geen stop van de schattenjacht.
- De traccas, met bloemen versierde karren getrokken door ossen, die de processie openen, gevolgd door folkloregroepen in klederdracht en ruiters.
- De Alter Nos, de functionaris die tijdens het feest de burgemeester vertegenwoordigt, door de burgemeester benoemd en op 1 mei in het Palazzo Civico geïnstalleerd.
Piazza Yenne
De piazza Yenne is het levendige plein waar Stampace de benedenstad raakt, bovenaan de largo Carlo Felice. De eerste steen werd in 1822 gelegd, en het plein is genoemd naar de onderkoning die het wilde, de markies Ettore Veuillet d’Yenne. Sinds een herinrichting in 1980 is het autovrij, met bars en terrasjes rondom.
In 1822 liet de onderkoning hier ook een mijlpaalzuil plaatsen die het begin van de koninklijke weg naar Porto Torres, in het noorden van het eiland, markeerde; die weg is nu de SS 131 Carlo Felice, de belangrijkste verkeersader van Sardinië. De piazza Yenne is een stop van onze schattenjacht.
- Het beeld van koning Karel Felix van beeldhouwer Andrea Galassi, in 1860 geplaatst op een sokkel van architect Gaetano Cima.
- De mijlpaalzuil uit 1822 die het begin van de weg Carlo Felice markeert.
Palazzo Civico en piazza Matteotti
Het stadhuis van Cagliari, het Palazzo Civico, kijkt vanaf de via Roma uit op de haven, onderaan de largo Carlo Felice. De eerste steen werd in 1899 gelegd en het werd in 1907 ingewijd, ontworpen door ingenieur Annibale Rigotti in het bureau van Crescentino Caselli. De stijl combineert Catalaanse gotiek met art-nouveaudecoratie, in lichte plaatselijke kalksteen, met twee achthoekige torens. Bombardementen in 1943 beschadigden het zwaar; het werd tussen 1946 en 1953 herbouwd.
Ernaast ligt de piazza Giacomo Matteotti, een tuinplein dat in de tweede helft van de 19e eeuw voor het station werd aangelegd. Het plein is de laatste stop van onze schattenjacht. Als het stadhuis open is, bekijk dan binnen de grote doeken van Filippo Figari in de raadszaal, een 16e-eeuws altaarstuk van Pietro Cavaro en een Vlaams wandtapijt uit 1620.
- De gevel met zijn galerij van bogen en de bronzen versieringen van Andrea Valli.
- De vier kleine obelisken op de hoeken van het gebouw, met op hun voet de hoofden van geblinddoekte Moren, het wapen van Sardinië.
Zo zie je ze in één wandeling
Begin bovenaan, bij de toren van San Pancrazio aan de piazza Indipendenza. Loop naar het zuiden door Castello, sla af naar het westen naar de bastion van Santa Croce en de basiliek, en ga door naar de Olifantstoren. Ga door de poort naar beneden, Stampace in, en zoek de kerk van Sant’Efisio aan de via Sant’Efisio. Van daar gaat het bergaf naar de piazza Yenne en dan via de largo Carlo Felice naar het Palazzo Civico en de piazza Matteotti bij de haven. Ben je rond 1 mei in Cagliari, plan de dag dan rond de processie, die precies deze straten vult.
Ontdek Cagliari met World City Trail
Onze schattenjacht in Cagliari maakt van de oude stad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops, van de Giardini Pubblici tot de piazza Giacomo Matteotti, en de Olifantstoren, de bastion van Santa Croce, de piazza Yenne en de piazza Matteotti zijn allemaal stops, net als de Giardini Pubblici, het Romeinse amfitheater, de Porta Cristina, het Nationaal Archeologisch Museum, de kathedraal en de bastion van Saint Remy. Bij elke stop los je een puzzel op en hoor je een verhaal, in je eigen tempo.
In Cagliari zijn er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game, voor wie een ander formaat verkiest.
Speel de schattenjacht in Cagliari →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Cagliari →
Speel de outdoor escape game in Cagliari →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.