The Obelisk of Theodosius in the Hippodrome, Istanbul

Ο οβελίσκος του Θεοδοσίου είναι η ροδαλή γρανιτένια βελόνα στην πλατεία Σουλτανάχμετ, εκεί όπου βρισκόταν ο αρχαίος Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης, λίγα βήματα από το Μπλε Τζαμί. Λαξεύτηκε για τον φαραώ Τούθμωση Γ’ πριν από περίπου 3.450 χρόνια και στεκόταν στον ναό του Καρνάκ στην Αίγυπτο, γεγονός που τον κάνει το αρχαιότερο μνημείο της πόλης. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α’ τον έστησε εδώ το 390 μ.Χ., πάνω σε μαρμάρινη βάση που τον δείχνει να παρακολουθεί τις αρματοδρομίες.

Ο οβελίσκος του Θεοδοσίου με μια ματιά

Πού: πλατεία Σουλτανάχμετ (At Meydanı), στη γραμμή του παλιού Ιπποδρόμου, ανάμεσα στο Μπλε Τζαμί και το Μουσείο Τουρκικής και Ισλαμικής Τέχνης.
Δημιουργία: τον 15ο αιώνα π.Χ. για τον Τούθμωση Γ’· στήθηκε ξανά στην Κωνσταντινούπολη το 390 μ.Χ.
Τι είναι: οβελίσκος από κόκκινο γρανίτη του Ασουάν, σήμερα ύψους περίπου 19,6 μέτρων, ίσως τα δύο τρίτα του αρχικού του ύψους, πάνω σε χάλκινους κύβους και σκαλιστή μαρμάρινη βάση.
Τι είναι σήμερα: υπαίθριο μνημείο σε δημόσια πλατεία, ελεύθερα ορατό οποιαδήποτε ώρα.
Χρόνος επίσκεψης: 15–20 λεπτά, περισσότερο αν θέλετε να διαβάσετε και τις τέσσερις πλευρές της βάσης.

Από τον Νείλο στον Βόσπορο

Ο Τούθμωσις Γ’, ένας από τους μεγάλους πολεμιστές βασιλιάδες της Αιγύπτου, έφτιαξε τον οβελίσκο, έναν από ένα ζεύγος, μπροστά στον έβδομο πυλώνα του ναού του Άμμωνα στο Καρνάκ, στο σημερινό Λούξορ. Τα ιερογλυφικά του τον εξυμνούν και αφηγούνται τις εκστρατείες του στη Συρία, μαζί με τη διάβαση του Ευφράτη. Τον 4ο αιώνα μ.Χ. ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος Β’ τον έστειλε μέσω του Νείλου στην Αλεξάνδρεια το 357· εκεί έμεινε στην ακτή πάνω από τριάντα χρόνια πριν συνεχίσει για την Κωνσταντινούπολη.

Το 390 ο Θεοδόσιος Α’ τον έστησε στη σπίνα, το κεντρικό διάζωμα του Ιπποδρόμου, δίπλα σε άλλα τρόπαια από όλη την αυτοκρατορία. Τις εργασίες οργάνωσε ο Πρόκλος, έπαρχος της πόλης. Ο οβελίσκος πιθανότατα έσπασε κατά τη μεταφορά ή σε μια πρώτη απόπειρα ανύψωσης, γι’ αυτό σώζεται μόνο το πάνω μέρος. Για αιώνες ο Ιππόδρομος ήταν η σκηνή της βυζαντινής δημόσιας ζωής, με δεκάδες χιλιάδες θεατές να επευφημούν τις ομάδες των αρμάτων. Μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1453 ο στίβος χάθηκε σταδιακά κάτω από κτίρια και αργότερα κάτω από τη σημερινή πλατεία, αλλά ο οβελίσκος έμεινε εκεί όπου τον έβαλε ο Θεοδόσιος.

Τι να προσέξετε

Τα ιερογλυφικά και στις τέσσερις πλευρές του κορμού: τα ονόματα και οι τίτλοι του Τούθμωση Γ’ και, στην κορυφή, σκηνές όπου ο φαραώ προσφέρει θυσίες στον θεό Άμμωνα-Ρα. Είναι ακόμη εντυπωσιακά καθαρά.
Τους χάλκινους κύβους στις γωνίες: ο οβελίσκος δεν πατά απευθείας στη βάση αλλά σε τέσσερις μικρούς χάλκινους κύβους.
Τη βάση του Θεοδοσίου: στη μία πλευρά ο αυτοκράτορας και η οικογένειά του παρακολουθούν από το αυτοκρατορικό θεωρείο, με γονατισμένους βαρβάρους να φέρνουν δώρα από κάτω· σε άλλη κρατά στεφάνι νίκης πάνω από μουσικούς, χορεύτριες και ένα υδραυλικό όργανο.
Τις σκηνές του έργου: ένα ανάγλυφο δείχνει εργάτες να σηκώνουν τον οβελίσκο με σχοινιά και βαρούλκα· ένα άλλο τον ίδιο τον Ιππόδρομο, με τον οβελίσκο στη σπίνα και τέθριππα να τρέχουν.
Τις δύο επιγραφές: μία λατινική στη μία πλευρά και μία ελληνική στην απέναντι, και οι δύο προς τιμήν του Θεοδοσίου και του Πρόκλου. Προσέξτε ότι το κάτω μέρος της βάσης βρίσκεται κάτω από το επίπεδο της σημερινής πλατείας: το έδαφος έχει ανέβει από τη βυζαντινή εποχή.

Τριάντα μέρες ή τριάντα δύο;

Διαβάστε τις δύο επιγραφές και θα δείτε ότι διαφωνούν. Οι λατινικοί στίχοι λένε ότι το «δύσκολο» έργο ολοκληρώθηκε σε «τρεις φορές δέκα μέρες», ενώ τα ελληνικά δίστιχα λένε ότι ο Πρόκλος τον ύψωσε σε 32 μέρες. Κανείς δεν ξέρει ποια έχει δίκιο. Ο Πρόκλος δεν χάρηκε για πολύ τη δόξα: έπεσε σε δυσμένεια και εκτελέστηκε το 393, και το όνομά του σβήστηκε με τη σμίλη από την ελληνική επιγραφή, για να αποκατασταθεί μετά τον θάνατο του Θεοδοσίου. Την χάλκινη κορυφή του οβελίσκου την παρέσυρε μια σφοδρή θύελλα το 869.

Συμβουλές για την επίσκεψή σας

Κάντε ολόκληρο τον γύρο της βάσης: κάθε πλευρά αφηγείται άλλο κομμάτι της ιστορίας.
Ελάτε νωρίς το πρωί ή το βράδυ, όταν η πλατεία είναι πιο ήσυχη και το χαμηλό φως αναδεικνύει τα ιερογλυφικά.
Συνδυάστε τον με τα άλλα μνημεία του Ιπποδρόμου σε μια σύντομη βόλτα: στέκονται στη σειρά κατά μήκος της παλιάς σπίνας, λίγα λεπτά το ένα από το άλλο.

Κοντά

Όφις των Δελφών (Στήλη των Όφεων): η χάλκινη στήλη λίγα βήματα πιο πέρα, φτιαγμένη για τη νίκη των Ελλήνων επί των Περσών στις Πλαταιές το 479 π.Χ. και μεταφερμένη από τους Δελφούς.
Κτιστός Οβελίσκος: ο τραχύς πέτρινος οβελίσκος στο νότιο άκρο της πλατείας, χτισμένος από λιθόπλινθους αντί να είναι λαξευμένος από ένα κομμάτι.
Γερμανική Κρήνη: η οκταγωνική κρήνη με τρούλο στο βόρειο άκρο, δώρο του Γερμανού αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β’, εγκαινιασμένη το 1901.
Μπλε Τζαμί: το Τζαμί του Σουλτάνου Αχμέτ, ακριβώς δίπλα στην πλατεία, με έξι μιναρέδες και εσωτερικό με μπλε πλακάκια.

Ανακαλύψτε την Κωνσταντινούπολη με το World City Trail

Το κυνήγι θησαυρού μας στην Κωνσταντινούπολη κάνει την παλιά πόλη παιχνίδι στο κινητό σας. Η διαδρομή διαρκεί περίπου 3 ώρες, με περίπου 60 λεπτά περπάτημα, ώστε να εξερευνάτε με τον δικό σας ρυθμό και να λύνετε γρίφους στην πορεία.