Obelisk Teodozjusza to różowa granitowa iglica na placu Sultanahmet, w miejscu starożytnego Hipodromu w Konstantynopolu, kilka kroków od Błękitnego Meczetu. Wykuto go dla faraona Totmesa III około 3450 lat temu i stał przy świątyni w Karnaku w Egipcie, co czyni go najstarszym zabytkiem Stambułu. Rzymski cesarz Teodozjusz I ustawił go tutaj w 390 roku n.e., na marmurowej podstawie, która przedstawia go oglądającego wyścigi rydwanów.
Obelisk Teodozjusza w skrócie
- Gdzie: plac Sultanahmet (At Meydanı), na linii dawnego Hipodromu, między Błękitnym Meczetem a Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej.
- Powstał: w XV wieku p.n.e. dla Totmesa III; ponownie postawiony w Konstantynopolu w 390 roku n.e.
- Co to jest: obelisk z czerwonego granitu z Asuanu, dziś wysoki na około 19,6 metra, może dwie trzecie pierwotnej wysokości, oparty na brązowych blokach i rzeźbionej marmurowej podstawie.
- Czym jest dziś: zabytkiem pod gołym niebem na publicznym placu, dostępnym o każdej porze.
- Potrzebny czas: 15–20 minut, dłużej, jeśli chcesz przeczytać wszystkie cztery boki podstawy.
Znad Nilu nad Bosfor
Totmes III, jeden z wielkich królów-wojowników Egiptu, kazał wykonać obelisk, jeden z pary, przed siódmym pylonem świątyni Amona w Karnaku, w dzisiejszym Luksorze. Hieroglify sławią władcę i opisują jego wyprawy do Syrii, w tym przeprawę przez Eufrat. W IV wieku n.e. cesarz Konstancjusz II kazał spławić go Nilem do Aleksandrii w 357 roku; tam przeleżał na brzegu ponad trzydzieści lat, zanim popłynął do Konstantynopola.
W 390 roku Teodozjusz I kazał ustawić go na spinie, środkowej barierze Hipodromu, obok innych trofeów sprowadzonych z całego cesarstwa. Pracami kierował Proklos, prefekt miasta. Obelisk najpewniej pękł podczas transportu albo przy pierwszej próbie podniesienia, dlatego zachowała się tylko jego górna część. Przez wieki Hipodrom był sceną bizantyjskiego życia publicznego, a dziesiątki tysięcy widzów dopingowały drużyny rydwanów. Po zdobyciu miasta przez Turków w 1453 roku tor stopniowo znikał pod budynkami, a później pod dzisiejszym placem, ale obelisk został tam, gdzie postawił go Teodozjusz.
Na co zwrócić uwagę
- Hieroglify na wszystkich czterech bokach trzonu: imiona i tytuły Totmesa III, a na samej górze sceny, w których faraon składa ofiary bogu Amonowi-Re. Wciąż są zaskakująco wyraźne.
- Brązowe bloki w narożnikach: obelisk nie stoi bezpośrednio na podstawie, lecz na czterech małych brązowych kostkach.
- Podstawa Teodozjusza: z jednej strony cesarz z rodziną patrzy z cesarskiej loży, a pod nimi klęczący barbarzyńcy przynoszą dary; z innej trzyma wieniec zwycięstwa nad muzykami, tancerkami i organami wodnymi.
- Sceny budowy: jeden relief pokazuje robotników podnoszących obelisk za pomocą lin i kołowrotów; inny sam Hipodrom, z obeliskiem na spinie i pędzącymi kwadrygami.
- Dwie inskrypcje: łacińska z jednej strony i grecka z przeciwnej, obie na cześć Teodozjusza i Proklosa. Zauważ, że dolna część podstawy znajduje się poniżej poziomu dzisiejszego placu: grunt podniósł się od czasów bizantyjskich.
Trzydzieści dni czy trzydzieści dwa?
Przeczytaj obie inskrypcje, a zobaczysz, że się nie zgadzają. Łacińskie wersy mówią, że „trudne” zadanie wykonano w „trzy razy po dziesięć dni”, a greckie dystychy twierdzą, że Proklos postawił obelisk w 32 dni. Nikt nie wie, która ma rację. Sam Proklos nie cieszył się długo sławą: popadł w niełaskę i został stracony w 393 roku, a jego imię wykuto z greckiej inskrypcji i przywrócono dopiero po śmierci Teodozjusza. Brązowe zwieńczenie obelisku zerwała gwałtowna burza w 869 roku.
Wskazówki na wizytę
- Obejdź całą podstawę: każdy bok opowiada inną część historii.
- Przyjdź wcześnie rano albo wieczorem, gdy na placu jest spokojniej, a niskie światło wydobywa hieroglify.
- Połącz go z innymi zabytkami Hipodromu w jeden krótki spacer: stoją w rzędzie wzdłuż dawnej spiny, kilka minut pieszo od siebie.
W pobliżu
- Kolumna Wężowa: brązowa kolumna kilka kroków dalej, wykonana dla uczczenia zwycięstwa Greków nad Persami pod Platejami w 479 roku p.n.e. i przywieziona z Delf.
- Obelisk Murowany: surowy kamienny obelisk na południowym końcu placu, zbudowany z bloków, a nie wykuty z jednego kawałka.
- Fontanna Niemiecka: ośmioboczna fontanna z kopułą na północnym końcu, dar niemieckiego cesarza Wilhelma II, otwarta w 1901 roku.
- Błękitny Meczet: meczet sułtana Ahmeda tuż przy placu, z sześcioma minaretami i wnętrzem wyłożonym niebieskimi kafelkami.
Odkryj Stambuł z World City Trail
Nasza gra miejska w Stambule zamienia stare miasto w grę na telefonie. Trasa trwa około 3 godzin, w tym około 60 minut marszu, więc zwiedzasz we własnym tempie i po drodze rozwiązujesz zagadki.
Jeśli wolisz inny format, w Stambule jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Stambule →
Wybierz się na samodzielny spacer po Stambule →
Zagraj w plenerową grę escape w Stambule →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.