De Piazza dei Cavalieri (Ridderplein) is het grote plein in het noorden van de oude binnenstad van Pisa, zo’n tien minuten lopen van de Scheve Toren. Het was het politieke centrum van de middeleeuwse Republiek Pisa, en in de jaren 1560 liet Cosimo I de’ Medici het door Giorgio Vasari ombouwen tot hoofdkwartier van een nieuwe ridderorde. Tegenwoordig zijn de meeste paleizen eigendom van de Scuola Normale Superiore, een van de meest selectieve universiteiten van Italië.
De Piazza dei Cavalieri in het kort
- Waar: in het noordelijke deel van het historische centrum van Pisa, tussen de Borgo Stretto en de Piazza dei Miracoli.
- Gebouwd: een middeleeuws plein, vanaf 1562 tot in het begin van de 17e eeuw verbouwd.
- Door: Giorgio Vasari, die het totaalplan, het Palazzo della Carovana en de kerk Santo Stefano ontwierp; Cosimo’s zoon Giovanni de’ Medici en anderen maakten het werk af.
- Wat het nu is: een universiteitsplein. Het Palazzo della Carovana is de hoofdzetel van de Scuola Normale, en in het Palazzo dell’Orologio zit de bibliotheek.
- Benodigde tijd: 20–30 minuten om over het plein te lopen en de gevels te bekijken.
Van het plein van de Republiek tot het hoofdkwartier van de ridders
In de middeleeuwen was dit het bestuurlijke centrum van de Republiek Pisa, de buurt van de ‘Sette Vie’ (zeven straten), waar het Palazzo degli Anziani stond, de zetel van de stadsoudsten. Hier speelde zich ook de duisterste episode uit de Pisaanse geschiedenis af: in 1289 stierf graaf Ugolino della Gherardesca, beschuldigd van verraad aan de stad, in een toren de hongerdood, samen met zijn zonen en kleinzonen. In 1406 veroverde Florence Pisa en verloor het plein zijn rol.
In 1561 stichtte Cosimo I de’ Medici de Orde van de Ridders van Sint-Stefanus om Ottomaanse vloten en piraten in de Middellandse Zee te bestrijden, en in 1562 maakte hij dit plein tot zetel van de orde. Vasari bouwde het oude Palazzo degli Anziani om tot het Palazzo della Carovana (1562–1567), waar jonge ridders hun opleiding kregen, en ontwierp de kerk Santo Stefano (1563–1572). Beiden stierven in 1574 en het werk ging nog tientallen jaren door: de marmeren gevel van de kerk was in 1596 klaar en het Palazzo dell’Orologio in 1608. In 1810 stichtte Napoleon de Scuola Normale naar het voorbeeld van de École normale supérieure in Parijs; in 1846 trok die in het Palazzo della Carovana.
Waar je op moet letten
- De sgraffito-gevel van het Palazzo della Carovana: grijs-witte versiering die in vier banden in het pleisterwerk is gekrast, met allegorische figuren en wapenschilden. Ze is door de eeuwen heen meermaals opnieuw aangebracht.
- De bustes boven de ramen van de Carovana: de Medici-groothertogen, van Ridolfo Sirigatti, Pietro Tacca, Giovan Battista Foggini en anderen. Alleen de laatste groothertog, Gian Gastone, ontbreekt.
- Het standbeeld van Cosimo I voor de Carovana: in 1596 besteld bij Pietro Francavilla, met Cosimo in het gewaad van grootmeester en een dolfijn aan zijn voeten, teken van zijn macht op zee. De fontein eronder heeft een schelpvormig bekken tussen twee groteske monsters.
- Het Palazzo dell’Orologio: twee gebouwen verbonden door een boog met een klok, die in 1696 werd toegevoegd. In de rechtervleugel zitten de resten van de Torre della Muda, de ‘Hongertoren’ waar Ugolino stierf.
- Santo Stefano dei Cavalieri: de kerk met de gevel van wit Carrara-marmer en het grote Medici-wapen van de orde. Binnen hangen vlaggen die tussen de 16e en 18e eeuw van Turkse schepen en piratenschepen zijn buitgemaakt.
Ugolino en Dantes Hongertoren
Dante plaatste graaf Ugolino in de ijskoude onderste kring van de Hel, tussen de verraders, knagend aan de schedel van aartsbisschop Ruggieri, die hem had laten opsluiten. In Canto 33 van de Inferno vertelt Ugolino hoe zijn kinderen naast hem in de toren verhongerden, en hij eindigt met de regel ‘Poscia, più che ‘l dolor, poté ‘l digiuno’ (‘toen kon het vasten meer dan het verdriet’). Of dat betekent dat hij van honger stierf of zijn kinderen opat, is al eeuwen een discussie, en Dante laat het open. Sinds 2016 is er in een deel van het Palazzo dell’Orologio een kleine tentoonstellingsruimte over de toren en Ugolino.
Tips voor je bezoek
- Voor de klassieke foto ga je bij het Palazzo dell’Orologio staan en kijk je naar de Carovana: dan heb je de gevel, de trap en het beeld van Cosimo in één beeld.
- De meeste paleizen zijn universiteitsgebouwen in gebruik, dus voor de meeste bezoekers is dit een plein om van buitenaf te bekijken. Doe zachtjes bij de ingang van de bibliotheek.
- De kerk Santo Stefano was de afgelopen jaren lange tijd gesloten; controleer het voor je gaat als je de vlaggen wilt zien.
In de buurt
- Piazza dei Miracoli: de Scheve Toren, de kathedraal en het baptisterium, zo’n tien minuten lopen naar het westen.
- Borgo Stretto: de winkelstraat van Pisa met arcaden, een paar minuten lopen, fijn voor een koffie onder de bogen.
- Piazza delle Vettovaglie: het oude marktplein vlak bij de Borgo Stretto, ‘s ochtends met een groente- en fruitmarkt en ‘s avonds met drukke bars.
- Palazzo Blu: een blauw geschilderd paleis aan de Arno met kunsttentoonstellingen, ten zuiden van het plein richting de rivier.
Ontdek Pisa met World City Trail
Onze schattenjacht in Pisa maakt van de oude binnenstad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 2 uur, met zo’n 34 minuten lopen. Onderweg komen onder meer Keith Harings muurschildering Tuttomondo en het gotische kerkje Santa Maria della Spina aan de Arno voorbij.
Als je een ander formaat verkiest, is er in Pisa ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Pisa →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Pisa →
Speel de outdoor escape game in Pisa →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.