De Kapitelschwemme is het barokke paardenbad op de Kapitelplatz, het plein vlak achter de Dom van Salzburg. Het lijkt een statige fontein, maar het werd gebouwd om paarden te wassen en af te koelen, en in het midden troont Neptunus zelf, rijdend op een zeepaard dat water in het bassin spuit.
De Kapitelschwemme in het kort
- Waar: op de Kapitelplatz, tussen de dom en de voet van de Festungsberg, op weg naar het kabelspoor naar de vesting.
- Gebouwd: in de huidige vorm in 1732, onder prins-aartsbisschop Leopold Anton von Firmian; lang daarvoor lag er al een paardenwed op het plein.
- Door: ontworpen door Franz Anton Danreiter; de Neptunusgroep is van beeldhouwer Josef Anton Pfaffinger.
- Wat het nu is: een monument en decor op een van de drukste pleinen van de oude stad, nog altijd met water gevuld, maar niet meer voor paarden gebruikt.
- Benodigde tijd: 10 minuten, langer als je blijft kijken naar het reuzenschaak op het plein.
Van kapittelpaarden tot barok pronkstuk
De Kapitelplatz is genoemd naar het domkapittel, de kanunniken die de dom bestuurden en tot de opheffing van het aartsbisdom als vorstendom in 1803 rond dit plein woonden. Hun paarden hadden water en verzorging nodig, en een paardenwed is hier al sinds de middeleeuwen bekend. Een Schwemme was heel praktisch: na het werk werden de dieren het water in geleid om ze schoon te maken en ‘s zomers om ze af te koelen.
In 1732 liet aartsbisschop Firmian – dezelfde vorst die de protestanten uit Salzburg verdreef en Schloss Leopoldskron liet bouwen – het paardenbad als pronkstuk herbouwen. Danreiters ontwerp, geïnspireerd op de fonteinen van Rome, omlijstte het water met een marmeren balustrade en een nis, en Pfaffingers Neptunus maakte van een nutsvoorziening een toneel. Firmian liet ook het andere grote paardenbad van de stad, bij de Marstall, opnieuw vormgeven.
Waar je op moet letten
- Neptunus in de middelste nis, gekroond en met drietand, op een steigerend zeepaard waaruit water stroomt.
- De waterspuwende tritonen aan de zijkanten, half mens en half vis, passend bij het thema van de zeegod.
- Het wapen van Firmian boven de nis, met een Latijnse inscriptie die een chronogram is: de hoofdletters samen vormen het bouwjaar.
- De marmeren balustrade rond het bassin, waarin de paarden vroeger werden geleid om gewassen en afgekoeld te worden.
- Stephan Balkenhols Sphaera op hetzelfde plein: een enorme gouden bol met een man erbovenop, een modern tegenwicht voor de barokke fontein.
Het chronogram ontcijferen
Chronogrammen waren in Salzburg een geliefde barokke puzzel. De letters die ook Romeinse cijfers zijn (I, V, X, L, C, D, M) zijn groter geschreven dan de rest, en als je ze optelt, krijg je het jaar waarin het werk klaar was. Probeer het met de inscriptie van de Kapitelschwemme en de rekenmachine op je telefoon: zo lees je eens echt een monument dat de meeste mensen alleen fotograferen.
Tips voor je bezoek
- Kom vroeg in de ochtend, voordat de groepen op weg naar de vesting het plein vullen.
- Voor een foto met de vesting erboven loop je een stukje terug richting de dom en kader je Neptunus met de Hohensalzburg op de berg erachter.
- Klim niet op de balustrade of in het bassin; het is een beschermd monument.
- Combineer het met de wandeling of de rit met het kabelspoor naar de vesting, dat op een minuut afstand vertrekt.
In de buurt
- Dom van Salzburg: de barokke dom waarvan de koepel de zuidkant van het plein afsluit.
- Festungsbahn: het kabelspoor naar de vesting Hohensalzburg vertrekt vlak naast de Kapitelplatz.
- Sint-Peterskerkhof: een van de oudste begraafplaatsen van de stad, met in de rots uitgehakte catacomben, een paar minuten lopen.
- Residenzplatz: het grote plein met de Residenzbrunnen, aan de andere kant van de dom.
Ontdek Salzburg met World City Trail
Onze schattenjacht in Salzburg maakt van de oude stad een spel dat je op je telefoon speelt. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 2 uur, met zo’n 31 minuten lopen. De Kapitelschwemme is geen van de stops, maar de route komt onder meer langs de dom, het geboortehuis van Mozart en Schloss Mirabell met zijn tuinen.
Heb je liever een ander format? In Salzburg is er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Salzburg →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Salzburg →
Speel de outdoor escape game in Salzburg →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.