De Kramgasse is de hoofdstraat van de oude binnenstad van Bern en loopt zo’n 330 meter van de klokkentoren Zytglogge naar het kruispunt met de Kreuzgasse. Aan beide kanten lopen stenen arcaden, midden op straat staan drie beschilderde fonteinen en op nummer 49 ligt de woning waar Albert Einstein woonde in de jaren voor zijn ‘wonderjaar’ 1905.
De Kramgasse in het kort
- Waar: in de oude binnenstad van Bern, tussen de Zytglogge in het westen en de Kreuzgasse in het oosten, waar dezelfde straat verdergaat als Gerechtigkeitsgasse.
- Aangelegd: kort na de stichting van Bern in 1191; de meeste huidige gevels werden tussen 1705 en 1745 in barokstijl vernieuwd.
- Door: veel van de barokke gevels zijn van de architect Albrecht Stürler en zijn leerlingen.
- Nu: een winkelstraat zonder privéauto’s (bussen rijden er nog wel door) en onderdeel van de oude binnenstad van Bern, Werelderfgoed van UNESCO.
- Benodigde tijd: 30 tot 60 minuten voor een rustige wandeling, langer als je het Einsteinhaus bezoekt.
Van marktstraat tot winkelstraat
Tot de 15e eeuw heette de straat Märitgasse, de ‘marktstraat’, en in de 16e eeuw Vordere Gasse. Ze vormde de westelijke helft van de hoofdas van de oorspronkelijke stad en tot de Reformatie stonden hier marktkramen, die geleidelijk plaatsmaakten voor winkels. De Kramgasse bleef het handelscentrum van Bern tot halverwege de 19e eeuw, met de drukste jaren rond 1840.
Tussen 1705 en 1745 kregen 72 van de 85 huizen in de straat een nieuwe barokke gevel. Daarom ziet de straat er zo eenvormig uit, al zijn veel kelders en muren veel ouder. Toen de handel eind 19e eeuw naar het nieuwere westelijke deel van de stad trok, werd de Kramgasse vooral een pronkstraat. Vanaf de jaren 1970 werd het autoverkeer stap voor stap uit de lagere oude stad geweerd, en bij een renovatie in 2005 kwamen er nieuwe kasseien en werd de middeleeuwse stadsbeek weer zichtbaar.
Waar je op moet letten
- De arcaden: de Lauben lopen aan beide kanten, zodat je bij regen de hele straat droog kunt aflopen. Kijk ook naar beneden: veel kelderdeuren gaan direct open op de stoep en leiden naar bars, winkels en kleine keldertheaters.
- De Zähringerbrunnen: aan de westkant een geharnaste beer met een vaandel met het wapen van de hertogen van Zähringen, de stichters van Bern. Hij werd in 1535 gemaakt en was de eerste fontein in Bern met een beeld erop.
- De Simsonbrunnen: midden in de straat Simson die de kaken van een leeuw openwringt, een beeld van Hans Gieng uit de jaren 1540.
- De Kreuzgassbrunnen: op het oostelijke kruispunt een obeliskfontein uit 1778-1779, het voorbeeld voor de latere obeliskfonteinen van Bern.
- Het Einsteinhaus op nummer 49: Albert en Mileva Einstein huurden hier van 1903 tot 1905 een woning op een bovenverdieping. In 1905 publiceerde hij de artikelen waartoe de speciale relativiteitstheorie behoort; de woning is nu een klein museum.
- De stadsbeek: via metalen roosters midden in de straat zie je de Stadtbach, de beek die al sinds de middeleeuwen langs de straat stroomt.
Gildehuizen, een huisspreuk en een spook
Twee gilden hadden hun huis aan de Kramgasse: het koopmansgilde, het Zunfthaus zu Kaufleuten op nummer 29, gebouwd in 1718-1720 en gezien als het mooiste laatbarokke stadshuis van Bern, en het slagersgilde, het Zunfthaus zu Metzgern op nummer 45, uit 1769. Op nummer 41 heeft een zeldzame oude huisspreuk de barokke verbouwingen overleefd; vrij vertaald zegt hij dat gerechtigheid het mooiste is, gezondheid het beste en krijgen wat je wenst het fijnste. Een lokale legende voegt er een spook aan toe: een kalf dat bij de oude vleeshal levend gevild zou zijn, zou hier ‘s nachts nog steeds loeien.
Tips voor je bezoek
- Kom vroeg in de ochtend of ‘s avonds, als het rustig is onder de arcaden en je de lange bocht van gevels het best kunt overzien.
- Voor het klassieke uitzicht ga je bij de Kreuzgasse staan en kijk je de straat in naar het westen, richting de Zytglogge.
- Wees een paar minuten voor het hele uur bij de Zytglogge om de mechanische figuren te zien bewegen voordat de klok slaat.
- Boven de winkels wordt gewoond en gewerkt: houd de keldertrappen vrij en let op de bussen die midden door de straat rijden.
In de buurt
- Zytglogge: de middeleeuwse poorttoren bovenaan de straat, ooit de westelijke stadspoort, met een astronomische klok uit de 16e eeuw.
- Munster van Bern: de laatgotische kerk met de hoogste kerktoren van Zwitserland, een paar minuten lopen naar het zuiden door de zijsteegjes.
- Bundeshaus: de zetel van het Zwitserse parlement en de regering, met een terras boven de Aare.
- BärenPark: het berenpark bij de Nydeggbrücke, onderaan de Gerechtigkeitsgasse, die vanaf de Kramgasse bergaf doorloopt.
Ontdek Bern met World City Trail
Onze schattenjacht in Bern maakt van de oude binnenstad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops en duurt ongeveer 3 uur, met zo’n 44 minuten lopen. Onderweg kom je onder meer langs de Heiliggeistkirche, de Käfigturm en het Bundeshaus.
Heb je liever een ander format? In Bern is er ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Bern →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Bern →
Speel de outdoor escape game in Bern →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.