Deze gids volgt de noordelijke helft van de oude binnenstad van Neurenberg, de Sebald-kant van de rivier de Pegnitz: de Keizerlijke Burcht op zijn zandsteenrots, de Sebalduskerk eronder, de Hauptmarkt met de Frauenkirche, de fontein Schöner Brunnen en de brug Fleischbrücke. Ze liggen op dezelfde helling tussen rivier en burcht, dus je ziet ze alle vijf in één wandeling en volgt zo de geschiedenis van de stad, van de eerste schriftelijke vermelding tot de wederopbouw na de oorlog.
De Keizerlijke Burcht (Kaiserburg)
Zonder de burcht geen Neurenberg. De eerste schriftelijke vermelding van de plek is een oorkonde van koning Hendrik III uit 1050, waarin die “Norenberc” heet. Wat je nu ziet, zijn eigenlijk drie complexen op één heuvelrug: de eigenlijke Keizerlijke Burcht, de resten van de burggravenburcht, die in 1420 werd verwoest en in 1427 aan de stad werd verkocht, en gebouwen van de stad zelf, zoals de toren Luginsland uit 1377, gebouwd om de burggraven naast de deur in de gaten te houden.
Eeuwenlang verbleven de Duitse koningen en keizers hier als ze in Neurenberg waren; Frederik II alleen al minstens 16 keer. De Gouden Bul van 1356 bepaalde dat elke nieuw gekozen vorst zijn eerste Rijksdag in Neurenberg moest houden. In 1944 en 1945 raakte de burcht zwaar beschadigd; alleen de keizerlijke kapel en de Sinwelltoren bleven helemaal intact. Nu toont het Palas de vaste tentoonstelling “Keizer – Rijk – Stad”, en de voormalige graanschuur uit 1494-1495, de Keizerlijke Stallen, is een jeugdherberg.
- De ronde Sinwelltoren, de donjon uit de tweede helft van de 13e eeuw; “sinwell” is Middelhoogduits voor volmaakt rond.
- De Diepe Put, waarvan de schacht op zo’n 50 meter diepte water bereikt, en de romaanse dubbele kapel van rond 1200, met twee kapellen boven elkaar.
- De Vijfhoekige Toren boven de noordwand van de rots, een van de oudste gebouwen op de burchtrots, en de Heidentoren naast de kapel, genoemd naar de “heidense” beelden die werden verwijderd toen de burcht voor Karel V werd opgeknapt.
De Sebalduskerk
De Sebalduskerk is de oudste van de twee grote parochiekerken van de binnenstad. De bouw begon in 1225 en was in de jaren 1270 klaar: een romaanse basiliek met aan elk uiteinde een koor. Tussen 1358 en 1379 werd de oostkant vervangen door een hoog gotisch hallenkoor, en de torens werden in de 14e en 15e eeuw verhoogd. In de Tweede Wereldoorlog raakte de kerk zwaar beschadigd; daarna werd ze gerestaureerd. Johann Pachelbel, de componist van de beroemde Canon, was hier van 1695 tot 1706 organist.
- Het Sebaldusgraf in het koor, tussen 1508 en 1519 gemaakt door Peter Vischer de Oudere en zijn zonen, waarin de relieken van de heilige onder een gotisch bronzen baldakijn liggen.
- Het contrast tussen het lage romaanse schip in het westen en het hoge, lichte gotische koor in het oosten, waar je de twee bouwfasen naast elkaar ziet.
De Hauptmarkt en de Frauenkirche
Het marktplein heeft een duistere oorsprong. In de 12e eeuw woonden op deze moerassige grond aan de Pegnitz Joden, en de Joodse wijk kwam midden in de ommuurde stad te liggen. In 1349 doodde een pogrom, met instemming van keizer Karel IV, bijna 600 Joden en werd de wijk verwoest. Op de vrijgemaakte grond ontstond het marktplein, en in 1352 begon aan de oostkant de bouw van de Frauenkirche, op de plek van de verwoeste synagoge. In 1933 noemden de nazi’s het plein Adolf-Hitler-Platz en gebruikten het voor optochten tijdens de partijdagen.
De Frauenkirche werd gebouwd op initiatief van Karel IV, waarschijnlijk naar een ontwerp van Peter Parler, en werd in de Tweede Wereldoorlog bijna helemaal verwoest; alleen de muren van het schip en de gevel bleven staan, en in 1953 was het herstel klaar. Nu is er op het plein een weekmarkt en in de adventstijd de beroemde kerstmarkt, de Christkindlesmarkt.
- De Männleinlaufen-klok op de gevel van de Frauenkirche, tussen 1506 en 1509 geplaatst ter herinnering aan de Gouden Bul: om twaalf uur ‘s middags start een klok de voorstelling, trompetters en een trommelaar spelen, en de keurvorsten lopen in processie rond de zittende keizer.
De Schöner Brunnen (Mooie Fontein)
De “Mooie Fontein” staat op de hoek van de Hauptmarkt, naast het stadhuis. Hij werd tussen 1385 en 1396 gemaakt, meestal toegeschreven aan Heinrich Beheim, en rijst zo’n 19 meter op als een gotische kerkspits. De veertig beschilderde figuren vormen in vier lagen een beeld van de middeleeuwse wereldorde: onderaan de filosofie en de zeven vrije kunsten, dan de vier evangelisten en vier kerkvaders, daarna de zeven keurvorsten met de Negen Helden en bovenaan Mozes met zeven profeten.
Wat je ziet, is niet het origineel. De fontein is sinds de jaren 1820 meermaals gerestaureerd en gekopieerd en in 1912 in zijn huidige vorm herbouwd; het bewaarde stenen origineel staat in het Germanisches Nationalmuseum. In de Tweede Wereldoorlog werd hij in beton ingepakt en kwam hij de bombardementen door. Het smeedijzeren hek eromheen werd in 1587 gesmeed door Paulus Kuhn, een slotenmaker uit Augsburg.
- De ringen in het hek: twee ervan kun je draaien. Volgens de legende werkte Kuhns leerling stiekem een ring in het hek voordat hij de stad verliet, en wie eraan draait, zou met kinderen gezegend worden. De meeste bezoekers draaien aan de messing ring, maar veel Neurenbergers zeggen dat de ijzeren ring aan de noordoostkant de echte is.
De Fleischbrücke
De Fleischbrücke (Vleesbrug) gaat over de Pegnitz, een paar stappen ten zuiden van de Hauptmarkt. Hij werd gebouwd tussen 1596 en 1598 en bestaat uit één vlakke stenen boog met een vrije overspanning van 27 meter, destijds de grootste gemetselde brugboog van Duitsland. De landhoofden rusten op zo’n 2.000 houten palen, waarvan veel schuin zijn ingeheid om de druk van de vlakke boog op te vangen. Een vergelijkbare techniek was kort daarvoor gebruikt bij de Rialtobrug in Venetië, maar recent onderzoek benadrukt hoe eigen de Neurenbergse oplossing is. De brug kwam vrijwel ongeschonden door de Tweede Wereldoorlog.
- Het portaal uit 1599 aan de noordkant, met zijn stenen os en een Latijnse inscriptie die grapt: alles heeft een begin en groeit, maar de os die je hier ziet, is nooit een kalf geweest.
Zo zie je ze in één wandeling
Begin bij de Fleischbrücke en kijk vanaf het midden van de boog naar de rivier, loop dan naar het noorden onder het ossenportaal door naar de Hauptmarkt. Neem de tijd voor de Schöner Brunnen en kijk, als je er rond het middaguur bent, naar het Männleinlaufen aan de Frauenkirche. Loop vanaf het plein langs het stadhuis omhoog naar de Sebalduskerk en klim dan verder door de oude straatjes naar de Keizerlijke Burcht. Sluit af op de terrassen van de burcht, met de hele binnenstad onder je en de torens van de Lorenzkirche aan de overkant van de rivier.
Ontdek Neurenberg met World City Trail
Onze schattenjacht in Neurenberg maakt van de binnenstad een spel op je telefoon. De route verbindt 10 stops, van het operagebouw tot de Keizerlijke Burcht, en alle vijf plekken uit deze gids horen erbij: de Fleischbrücke, de Hauptmarkt, de Schöner Brunnen, de Sebalduskerk en de burcht zelf. Onderweg kom je ook langs de Lorenzkirche, het ambachtshof Handwerkerhof en het huis van Albrecht Dürer.
Wil je liever een ander formaat, dan is er in Neurenberg ook een zelfgeleide wandeltour en een outdoor escape game.
Speel de schattenjacht in Neurenberg →
Doe de zelfgeleide wandeltour door Neurenberg →
Speel de outdoor escape game in Neurenberg →
Feiten gecontroleerd in oktober 2026.