Ten przewodnik obejmuje północną połowę starego miasta w Norymberdze, czyli stronę św. Sebalda nad rzeką Pegnitz: Zamek Cesarski na piaskowcowej skale, kościół św. Sebalda poniżej, Hauptmarkt z kościołem Najświętszej Marii Panny (Frauenkirche), fontannę Schöner Brunnen i most Fleischbrücke. Leżą na jednym zboczu między rzeką a zamkiem, więc zobaczysz wszystkie pięć podczas jednego spaceru i prześledzisz historię miasta od pierwszej wzmianki po powojenną odbudowę.
Zamek Cesarski (Kaiserburg)
Norymberga istnieje dzięki zamkowi. Pierwsza pisemna wzmianka o tym miejscu to dokument króla Henryka III z 1050 roku, w którym nazwano je „Norenberc”. To, co widzisz dziś, to właściwie trzy zespoły na jednym grzbiecie: właściwy Zamek Cesarski, pozostałości zamku burgrabiów, zniszczonego w 1420 roku i sprzedanego miastu w 1427 roku, oraz budowle wzniesione przez samo miasto, jak wieża Luginsland z 1377 roku, z której miasto pilnowało sąsiadujących burgrabiów.
Przez wieki niemieccy królowie i cesarze zatrzymywali się tu podczas pobytów w Norymberdze; sam Fryderyk II był tu co najmniej 16 razy. Złota bulla z 1356 roku ustaliła, że każdy nowo wybrany władca ma zwołać swój pierwszy sejm Rzeszy właśnie w Norymberdze. W latach 1944–1945 zamek został poważnie zniszczony, a w całości ocalały tylko kaplica cesarska i wieża Sinwell. Dziś w Palasie jest stała wystawa „Cesarz – Rzesza – Miasto”, a w dawnym spichlerzu z lat 1494–1495, Stajniach Cesarskich, działa schronisko młodzieżowe.
- Okrągła wieża Sinwell, stołp z drugiej połowy XIII wieku; „sinwell” w średnio-wysoko-niemieckim znaczy idealnie okrągły.
- Głęboka Studnia, której szyb sięga wody na głębokości około 50 metrów, oraz romańska kaplica podwójna z około 1200 roku, z dwiema kaplicami jedna nad drugą.
- Wieża Pięciokątna nad północną ścianą skały, jedna z najstarszych budowli na wzgórzu zamkowym, oraz Wieża Pogańska obok kaplicy, nazwana od „pogańskich” wizerunków usuniętych, gdy zamek odnawiano dla Karola V.
Kościół św. Sebalda (Sebalduskirche)
Kościół św. Sebalda to starszy z dwóch wielkich kościołów parafialnych starego miasta. Budowę rozpoczęto w 1225 roku, a w latach 70. XIII wieku stała już romańska bazylika z prezbiterium na każdym końcu. W latach 1358–1379 wschodnią część zastąpiło wysokie gotyckie prezbiterium halowe, a wieże podwyższono w XIV i XV wieku. Kościół został poważnie zniszczony w czasie II wojny światowej i potem odrestaurowany. Johann Pachelbel, autor słynnego Kanonu, był tu organistą w latach 1695–1706.
- Grobowiec św. Sebalda w prezbiterium, wykonany w latach 1508–1519 przez Petera Vischera Starszego i jego synów, w którym relikwie świętego spoczywają pod gotyckim baldachimem z brązu.
- Kontrast między niską romańską nawą na zachodzie a wysokim, jasnym gotyckim prezbiterium na wschodzie, który pokazuje obok siebie oba okresy budowy.
Hauptmarkt i Frauenkirche
Rynek główny ma mroczne początki. W XII wieku ten podmokły teren nad Pegnitz zamieszkali Żydzi, a dzielnica żydowska znalazła się w środku otoczonego murami miasta. W 1349 roku pogrom, przeprowadzony za zgodą cesarza Karola IV, zabił prawie 600 Żydów i zniszczył dzielnicę. Na oczyszczonym terenie powstał rynek, a w 1352 roku po jego wschodniej stronie zaczęto budować Frauenkirche, w miejscu zniszczonej synagogi. W 1933 roku naziści przemianowali plac na Adolf-Hitler-Platz i urządzali tu przemarsze w czasie zjazdów partyjnych.
Frauenkirche zbudowano z inicjatywy Karola IV, prawdopodobnie według projektu Petera Parlera, i niemal całkowicie zniszczono w czasie II wojny światowej; przetrwały tylko mury nawy i fasada, a odbudowę ukończono w 1953 roku. Dziś na placu odbywa się cotygodniowy targ, a w adwencie słynny jarmark bożonarodzeniowy Christkindlesmarkt.
- Zegar Männleinlaufen na fasadzie Frauenkirche, zamontowany w latach 1506–1509 na pamiątkę Złotej bulli: w południe dzwon rozpoczyna pokaz, grają trębacze i dobosz, a książęta elektorzy przechodzą w procesji wokół siedzącego cesarza.
Schöner Brunnen (Piękna Fontanna)
„Piękna Fontanna” stoi na rogu Hauptmarktu, obok ratusza. Powstała w latach 1385–1396, zwykle przypisywana Heinrichowi Beheimowi, i wznosi się na około 19 metrów jak gotycka iglica kościoła. Jej czterdzieści malowanych figur tworzy na czterech poziomach obraz średniowiecznego porządku świata: na dole Filozofia i siedem sztuk wyzwolonych, wyżej czterej ewangeliści i czterej Ojcowie Kościoła, potem siedmiu książąt elektorów z Dziewięcioma Mężnymi, a na szczycie Mojżesz z siedmioma prorokami.
To, co widzisz, nie jest oryginałem. Fontannę od lat 20. XIX wieku wielokrotnie restaurowano i kopiowano, a w 1912 roku odtworzono w obecnej postaci; zachowany kamienny oryginał przechowuje Germanisches Nationalmuseum. W czasie II wojny światowej obudowano ją betonem i przetrwała naloty. Kutą kratę wokół niej wykonał w 1587 roku Paulus Kuhn, ślusarz z Augsburga.
- Pierścienie w kracie: dwa z nich się obracają. Według legendy uczeń Kuhna potajemnie wprawił pierścień w kratę, zanim opuścił miasto, a obrócenie go ma przynosić błogosławieństwo potomstwa. Większość odwiedzających kręci mosiężnym pierścieniem, choć wielu norymberczan twierdzi, że prawdziwy jest żelazny pierścień od strony północno-wschodniej.
Fleischbrücke
Fleischbrücke (Most Mięsny) przecina Pegnitz kilka kroków na południe od Hauptmarktu. Zbudowany w latach 1596–1598, ma jeden płaski kamienny łuk o rozpiętości w świetle 27 metrów, wówczas największy murowany łuk mostowy w Niemczech. Jego przyczółki stoją na około 2000 drewnianych palach, z których wiele wbito ukośnie, by przejęły napór płaskiego łuku. Podobną technikę zastosowano nieco wcześniej przy moście Rialto w Wenecji, ale nowsze badania podkreślają oryginalność norymberskiego rozwiązania. Most przetrwał II wojnę światową prawie bez szwanku.
- Portal z 1599 roku na północnym końcu, z kamiennym wołem i łacińskim napisem, który żartuje: wszystko ma swój początek i rośnie, ale wół, którego tu widzisz, nigdy nie był cielęciem.
Jak zobaczyć je podczas jednego spaceru
Zacznij przy Fleischbrücke i popatrz na rzekę ze środka łuku, potem idź na północ pod portalem z wołem na Hauptmarkt. Poświęć chwilę fontannie Schöner Brunnen, a jeśli jesteś tam koło południa, obejrzyj Männleinlaufen na Frauenkirche. Z placu idź obok ratusza pod górę do kościoła św. Sebalda, a potem dalej starymi uliczkami do Zamku Cesarskiego. Skończ na zamkowych tarasach, z całym starym miastem u stóp i wieżami kościoła św. Wawrzyńca po drugiej stronie rzeki.
Odkryj Norymbergę z World City Trail
Nasza gra miejska w Norymberdze zamienia stare miasto w grę na telefonie. Trasa łączy 10 punktów, od opery po Zamek Cesarski, a wszystkie pięć miejsc z tego przewodnika do nich należy: Fleischbrücke, Hauptmarkt, Schöner Brunnen, kościół św. Sebalda i sam zamek. Po drodze mija też kościół św. Wawrzyńca, dziedziniec rzemieślników Handwerkerhof i dom Albrechta Dürera.
Jeśli wolisz inny format, w Norymberdze jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape.
Zagraj w grę miejską w Norymberdze →
Wybierz się na samodzielny spacer po Norymberdze →
Zagraj w plenerową grę escape w Norymberdze →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.