Ten przewodnik opisuje cztery miejsca w St. Gallen, które opowiadają raczej historię samego miasta niż jego słynnego opactwa: Muzeum Tekstyliów, przypominające o handlu haftem, który wzbogacił miasto, Stadthaus Ortsbürgergemeinde, korporacji mieszczan, która do dziś zarządza dużą częścią majątku dawnego miasta, oraz dwa protestanckie kościoły miejskie, St. Laurenzen i St. Mangen. Wszystkie cztery leżą na starym mieście lub tuż obok, dość blisko, by zobaczyć je podczas jednego spaceru.
Muzeum Tekstyliów (Textilmuseum St. Gallen)
Przez stulecia St. Gallen żyło z tkanin, najpierw z płótna lnianego, a potem z haftu maszynowego, który pod koniec XIX i na początku XX wieku miasto eksportowało na cały świat. Muzeum Tekstyliów przy Vadianstrasse opowiada tę historię. Jego budynek, ukończony w 1886 roku i nazywany Palazzo Rosso ze względu na fasady z czerwonej cegły, powstał dla kolekcji wzorów i biblioteki tekstylnej stowarzyszenia kupców miasta; mieściła się w nim też szkoła rysunku, a później szkoła hafciarska, w której kształcono projektantów dla przemysłu.
Dziś kolekcja obejmuje tkaniny, koronki i hafty z wielu krajów, a także księgi wzorów, rysunki projektowe i fotografie szwajcarskiego przemysłu tekstylnego, a biblioteka tekstylna wciąż jest w budynku. Planowany jest gruntowny remont według projektu architekta Christiana Kereza, który wygrał konkurs w 2019 roku; muzeum zakłada ponowne otwarcie w 2030 roku po zakończeniu prac, więc przed wizytą sprawdź, czy jest otwarte.
- Fasady z czerwonej cegły, od których budynek wziął przydomek, nietypowe wśród otynkowanych domów miasta.
- Położenie tuż poza starym miastem, w dzielnicy dużych budynków handlowych z epoki haftu.
- Jeśli wystawy są otwarte: księgi wzorów, pokazujące, jak projekty z St. Gallen przedstawiano kupcom.
Kościół St. Mangen
St. Mangen stoi na niewielkim wzniesieniu na północno-wschodnim skraju starego miasta. Pierwszy kościół w tym miejscu zbudował Salomon, biskup Konstancji i opat St. Gallen, a cesarz Arnulf zatwierdził go w 898 roku; był poświęcony świętemu Magnusowi i otrzymał relikwię jego ramienia. Obecny kościół jest wczesnoromański, pochodzi prawdopodobnie z około 1100 roku, a jego nawę przedłużono na zachód w 1657 roku. Wieżę zbudowano w latach 1505–1508, po tym jak piorun zniszczył wcześniejszą sygnaturkę, a w 1568 roku dostała górną kondygnację i hełm.
Kościół jest ściśle związany z Wiboradą, która około 916 roku kazała zamurować się w celi przylegającej do świątyni. Według opisu jej życia przewidziała najazd Węgrów z 926 roku, dzięki czemu duchowni mogli ukryć księgi i uciec; sama odmówiła ucieczki i zginęła z rąk napastników. W 1047 roku papież Klemens II ogłosił ją świętą i często nazywa się ją pierwszą kobietą oficjalnie kanonizowaną przez papieża. Jej relikwie zniszczono w 1528 roku, gdy w czasie reformacji usunięto z kościoła obrazy; od tamtej pory jest on reformowany.
- Drewniana replika celi Wiborady, dobudowana do kościoła w 2021 roku, w której współczesne rekluzy zamykały się wiosną na krótki czas.
- Wieża z początku XVI wieku, widoczna z uliczek starego miasta poniżej.
- Położenie tuż wewnątrz linii dawnych murów miejskich, w spokojniejszym zakątku starego miasta.
Stadthaus Ortsbürgergemeinde
Ortsbürgergemeinde St. Gallen to korporacja obywateli miasta, odrębna od gminy politycznej. Jej historia zaczyna się wraz z końcem dawnej republiki miejskiej w 1798 roku, a formalnie oddzielono ją od gminy politycznej po konstytucji kantonu z 1831 roku. Przejęła dużą część wspólnego majątku dawnej republiki: z czasem zajmowała się opieką społeczną, szkołami, majątkiem kościelnym i fontannami, a dziś zarządza lasami, gospodarstwami rolnymi, winnicą, nieruchomościami oraz Archiwum Miejskim z Kolekcją Vadiana, nazwaną na cześć reformatora Vadiana.
Od 1867 roku jej siedzibą jest Stadthaus przy Gallusstrasse, renesansowy dom zbudowany około 1589 roku dla Hansa Schlumpfa, kupca płótna, który należał do najbogatszych ludzi w mieście i handlował z Norymbergą i Lyonem. Stoi w miejscu dawnej kaplicy i pustelni. Ze względu na rozmiary nazywano go Grosse Haus lub Hohe Haus, czyli wielkim albo wysokim domem, a później mieściła się w nim także poczta.
- Wysoka fasada domu kupieckiego, która pokazuje, jakie bogactwo przynosił handel płótnem w XVI wieku.
- Sklepione sale po obu stronach sieni, niegdyś używane do interesów; w sklepionej sali na piętrze jest mała wystawa o historii miasta, dostępna podczas zwiedzania z przewodnikiem.
Kościół St. Laurenzen
St. Laurenzen był kościołem parafialnym mieszczan, stojącym tuż obok opactwa, ale od niego odrębnym. Pierwszy kościół pochodzi prawdopodobnie z XII wieku, a wieżę zaczęto budować w 1305 roku i ukończono w 1423. W latach 20. XVI wieku, za humanisty i burmistrza Vadiana, stał się centrum reformacji w St. Gallen, a w 1526 roku rada nakazała usunąć z niego obrazy. Odtąd protestanckie miasto i katolickie opactwo żyły obok siebie, oddzielone murem.
To, co widzisz dziś, to w dużej mierze efekt neogotyckiej przebudowy z lat 1851–1854, którą przeprowadził Johann Christoph Kunkler na podstawie planów Johanna Georga Müllera; górną część wieży odbudowano według projektu Ferdinanda Stadlera. W latach 2023–2024 zainstalowano nowy zespół organów z 76 głosami. W 1995 roku konsekrowano tu katolickiego biskupa St. Gallen, bo w sąsiedniej katedrze zabrakło miejsca.
- Neogotycka wieża ze strzelistym hełmem, wznosząca się tuż obok dwóch wież katedry.
- Kontrast między skromnym protestanckim wnętrzem a barokowym przepychem katedry kilka kroków dalej.
Jak zobaczyć je podczas jednego spaceru
Zacznij od Muzeum Tekstyliów przy Vadianstrasse, niedaleko dworca, i idź na wschód na stare miasto. Skieruj się do dzielnicy klasztornej, gdzie St. Laurenzen stoi po północnej stronie katedry, a potem przejdź krótki kawałek do Stadthaus przy Gallusstrasse. Stamtąd idź na północny wschód uliczkami do St. Mangen na wzniesieniu na skraju starego miasta. Po drodze miniesz Marktplatz i wiele wykuszy, z których słynie St. Gallen.
Odkryj St. Gallen z World City Trail
Nasza gra miejska w St. Gallen zamienia stare miasto w grę na twoim telefonie. Trasa łączy 10 punktów, od dworca kolejowego do kościoła St. Mangen, a wszystkie cztery miejsca z tego przewodnika są punktami trasy: Muzeum Tekstyliów, Ortsbürgergemeinde, St. Laurenzen i St. Mangen, a do tego Czerwony Plac, Broderbrunnen, fontanna świętego Galla, opactwo i Marktplatz. W każdym punkcie rozwiązujesz zagadkę i poznajesz jakąś historię, we własnym tempie.
W St. Gallen jest też samodzielny spacer po mieście i plenerowa gra escape, dla tych, którzy wolą inny format.
Zagraj w grę miejską w St. Gallen →
Wybierz się na samodzielny spacer po St. Gallen →
Zagraj w plenerową grę escape w St. Gallen →
Fakty sprawdzone w październiku 2026.